<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0532"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 532 般若心经略疏小钞</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 532 般若心经略疏小钞</title> <author>明 钱谦益集</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">532</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经略疏小钞</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00701"> <charName>CBETA CHARACTER CB00701</charName> <mapping cb:dec="983741" type="PUA">U+F02BD</mapping> <mapping type="unicode">U+3B4A</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>析</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[木*片]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04590"> <charName>CBETA CHARACTER CB04590</charName> <mapping cb:dec="987630" type="PUA">U+F11EE</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7F64</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/弟]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05755"> <charName>CBETA CHARACTER CB05755</charName> <mapping cb:dec="988795" type="PUA">U+F167B</mapping> <mapping type="unicode">U+248F1</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*已]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15087"> <charName>CBETA CHARACTER CB15087</charName> <mapping cb:dec="998127" type="PUA">U+F3AEF</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+90A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>村</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[郊-父+ㄓ]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17813"> <charName>CBETA CHARACTER CB17813</charName> <mapping cb:dec="1000853" type="PUA">U+F4595</mapping> <mapping type="unicode">U+259C3</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[穴/(爿*丙)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB28575"> <charName>CBETA CHARACTER CB28575</charName> <mapping cb:dec="1011615" type="PUA">U+F6F9F</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+3E26</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>牙</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[牙-(必-心)+(乂-(必-心))]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:05"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0762b" n="0762b"/> <lb ed="X" n="0762b01"/> <lb ed="X" n="0762b02"/><cb:docNumber>No. 532</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0762b03"/><lb ed="R041" n="0713a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">前文</cb:mulu><p cb:type="head1" xml:id="pX26p0762b0301">般若波罗蜜多心经略疏小钞</p> <lb ed="X" n="0762b04"/> <lb ed="X" n="0762b05"/><lb ed="R041" n="0713a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">缘起论</cb:mulu><head>缘起论</head> <lb ed="X" n="0762b06"/><lb ed="R041" n="0713a03"/><p xml:id="pX26p0762b0601">问曰。般若心经家演户说。贤首略疏贮在藏函。禅讲 <lb ed="X" n="0762b07"/><lb ed="R041" n="0713a04"/>二家。度置高阁久矣。今之钞略。独奉为枢要者何居。 <lb ed="X" n="0762b08"/><lb ed="R041" n="0713a05"/>答曰。昔帝心杜顺和尙赞花严曰。大哉法界之经。自 <lb ed="X" n="0762b09"/><lb ed="R041" n="0713a06"/>非登地。何能披其文见其法。吾设其门以示之。于是 <lb ed="X" n="0762b10"/><lb ed="R041" n="0713a07"/>著法界观。帝心付雲华。雲华付贤首。再传而淸凉圭 <lb ed="X" n="0762b11"/><lb ed="R041" n="0713a08"/>山。各为注释。其传始盛。贤首製造浩博。何以閟此观 <lb ed="X" n="0762b12"/><lb ed="R041" n="0713a09"/>门。缄縢扃鐍。析微决膜。悬待後贤。私心窃以为疑。昧 <lb ed="X" n="0762b13"/><lb ed="R041" n="0713a10"/>昧思之。而未得其说。既而读心经略疏。披寻往复久 <lb ed="X" n="0762b14"/><lb ed="R041" n="0713a11"/>之。乃喟然歎曰。贤首未尝不释法界观也。彼所谓启 <lb ed="X" n="0762b15"/><lb ed="R041" n="0713a12"/>其枢钥。扣其门而入者。盖<anchor xml:id="nkr_note_add_0762b1501" n="0762b1501"/><anchor xml:id="beg0762b1501" n="0762b1501"/>已<anchor xml:id="end0762b1501"/>钩元纂要。撮寄于略疏 <lb ed="X" n="0762b16"/><lb ed="R041" n="0713a13"/>之中。而世罕有知之者也。大哉法界之门。此三法门 <lb ed="X" n="0762b17"/><lb ed="R041" n="0713a14"/>如天三目。崔嵬靓深。却立无地。欲入是门者。未有不 <lb ed="X" n="0762b18"/><lb ed="R041" n="0713a15"/>由门限。不启枢钥。弹指门开。介尔而得入者也。欲启 <lb ed="X" n="0762b19"/><lb ed="R041" n="0713a16"/>多门之枢钥。必自一门始。欲启後门之枢钥。必自初 <lb ed="X" n="0762b20"/><lb ed="R041" n="0713a17"/>门始。何谓一门。何谓初门。第一真空观是也。<persName>如来</persName>说 <lb ed="X" n="0762b21"/><lb ed="R041" n="0713a18"/>大部般若。廣明真空实相。撮六百卷二十万颂之文 <lb ed="X" n="0762b22"/><lb ed="R041" n="0713b01"/>心。束归一十四行。是般若心经者。乃真空观门之枢 <lb ed="X" n="0762b23"/><lb ed="R041" n="0713b02"/>钥。一门之一。初门之初。亦即三法界观之枢钥。总挈 <lb ed="X" n="0762b24"/><lb ed="R041" n="0713b03"/>于此者也。贤首曰。吾乃今而知所以开法界之门矣。 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0762c" n="0762c"/> <lb ed="X" n="0762c01"/><lb ed="R041" n="0713b04"/>观自在菩萨。即能观法界之人。行深般若波罗蜜多 <lb ed="X" n="0762c02"/><lb ed="R041" n="0713b05"/>时。照见五蕴皆空。正所观真空之法。此经略标之文。 <lb ed="X" n="0762c03"/><lb ed="R041" n="0713b06"/>乃心经一经之枢钥。亦正是真空观门之枢钥也。此 <lb ed="X" n="0762c04"/><lb ed="R041" n="0713b07"/>观中。具有四句十门。初二二句。即有八门。初会色归 <lb ed="X" n="0762c05"/><lb ed="R041" n="0713b08"/>空者。初三拣情。皆云色不即空。以即空故。後一显理。 <lb ed="X" n="0762c06"/><lb ed="R041" n="0713b09"/>则云色即是空。凡是色法。必不异真空故。此经以色 <lb ed="X" n="0762c07"/><lb ed="R041" n="0713b10"/>即是空一義收之。又曰必不异真空。则兼收第三句 <lb ed="X" n="0762c08"/><lb ed="R041" n="0713b11"/>色不碍空也。次明空即色者。初三拣情。皆云空不即 <lb ed="X" n="0762c09"/><lb ed="R041" n="0713b12"/>色。以空即色故。後一显理。则云空即是色。凡是真空。 <lb ed="X" n="0762c10"/><lb ed="R041" n="0713b13"/>必不异色故。此经以色即是空一義收之。又曰真空 <lb ed="X" n="0762c11"/><lb ed="R041" n="0713b14"/>必不异色。则兼收第三句空不碍色也。次下二句。三 <lb ed="X" n="0762c12"/><lb ed="R041" n="0713b15"/>则双显。四则总拂。经自不生不灭。乃至无智亦无得 <lb ed="X" n="0762c13"/><lb ed="R041" n="0713b16"/>等。当第四泯绝无寄者。其文特为开显。淸凉所谓拂 <lb ed="X" n="0762c14"/><lb ed="R041" n="0713b17"/>四句相。现真空相。般若现前。真空观备者也。贤首委 <lb ed="X" n="0762c15"/><lb ed="R041" n="0713b18"/>释经文。镕融观理。使人知经即是观之门。不妨因经 <lb ed="X" n="0762c16"/><lb ed="R041" n="0714a01"/>而见门。观即是经之观。便可得门而入观。虽不指释 <lb ed="X" n="0762c17"/><lb ed="R041" n="0714a02"/>观文。实妙于释观者矣。于时花严乍兴。言惊众听。初 <lb ed="X" n="0762c18"/><lb ed="R041" n="0714a03"/>心成<persName>佛</persName>。擧众咸疑善财一生。但谓权设。于是远承遗 <lb ed="X" n="0762c19"/><lb ed="R041" n="0714a04"/>嘱。近会当機。撮略真宗。标指空观。传称康藏诠述。富 <lb ed="X" n="0762c20"/><lb ed="R041" n="0714a05"/>至三五十本。数纸孤行。为时所贵。岂徒然哉。乃者讲 <lb ed="X" n="0762c21"/><lb ed="R041" n="0714a06"/>导之师。苦其義繁。狂慧之者。怖其旨奥。玄文芜没。妙 <lb ed="X" n="0762c22"/><lb ed="R041" n="0714a07"/>观沦湑。将使後之行人。望法界之门。终身却行而求 <lb ed="X" n="0762c23"/><lb ed="R041" n="0714a08"/>入也。愿假兹疏。少寻枢钥。以是因缘故。而作是钞。</p><p xml:id="pX26p0762c2320" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0762c24"/><lb ed="R041" n="0714a09"/>复次。观门有三。枢钥唯一。若不启第一门之枢钥。则 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0763a" n="0763a"/> <lb ed="X" n="0763a01"/><lb ed="R041" n="0714a10"/>後二门。固无由而入也。众生漂沉旷劫。迷色怖空。堕 <lb ed="X" n="0763a02"/><lb ed="R041" n="0714a11"/>阴翳之稠林。覆愚暗之厚膜。一旦得真空观。譬如痴 <lb ed="X" n="0763a03"/><lb ed="R041" n="0714a12"/>蝇穴纸而出。廓然见无量虚空。否则长裹牖隙耳。贤 <lb ed="X" n="0763a04"/><lb ed="R041" n="0714a13"/>首疏此经。但了真空一观。以为入此一门。则百门千 <lb ed="X" n="0763a05"/><lb ed="R041" n="0714a14"/>门。自可一蹴而开。捨此一门。无别门也。淸凉言观诸 <lb ed="X" n="0763a06"/><lb ed="R041" n="0714a15"/>法空。是名空门。诸法实相。是涅槃城。城有三门。一人 <lb ed="X" n="0763a07"/><lb ed="R041" n="0714a16"/>之身。不得一时从三门入。若入空门。不得空。亦不取 <lb ed="X" n="0763a08"/><lb ed="R041" n="0714a17"/>相。是人直入。事<anchor xml:id="nkr_note_add_0763a0801" n="0763a0801"/><anchor xml:id="beg0763a0801" n="0763a0801"/>已<anchor xml:id="end0763a0801"/>办故。不须二门。今以涅槃城三门。 <lb ed="X" n="0763a09"/><lb ed="R041" n="0714a18"/>喩法界三门。则一门直入之義。了矣。色空二法。迷倒 <lb ed="X" n="0763a10"/><lb ed="R041" n="0714b01"/>所由。九十六种之邪师。因兹而起。六十二见之利使。 <lb ed="X" n="0763a11"/><lb ed="R041" n="0714b02"/>从此而生。菩萨尙疑。凡夫莫究。贤首于此文中。遗二 <lb ed="X" n="0763a12"/><lb ed="R041" n="0714b03"/>乘之二执。拣乱意之三疑。心境交冥。性相互夺。扫多 <lb ed="X" n="0763a13"/><lb ed="R041" n="0714b04"/>生之计执。荡无始之情尘。真空如空。观照如日。拂迹 <lb ed="X" n="0763a14"/><lb ed="R041" n="0714b05"/>灭影。朗然如秉炬火而照褈关。斯则法界中最初一 <lb ed="X" n="0763a15"/><lb ed="R041" n="0714b06"/>门。一道竖穷。众流横绝者也。裴公美之论法界也。以 <lb ed="X" n="0763a16"/><lb ed="R041" n="0714b07"/>谓披图经而登高台。然後可以穷宗庙京邑之观。高 <lb ed="X" n="0763a17"/><lb ed="R041" n="0714b08"/>台之下有门。得其门。然後可升也。台高门深。非善用 <lb ed="X" n="0763a18"/><lb ed="R041" n="0714b09"/>枢钥者。不能开也。今且以花严法界。喩于登高之观。 <lb ed="X" n="0763a19"/><lb ed="R041" n="0714b10"/>以经教喩于图。以三观喩于门。闢三重之秘门者。杜 <lb ed="X" n="0763a20"/><lb ed="R041" n="0714b11"/>顺也。闢一门之妙观者。贤首也。杜顺设法界之门。其 <lb ed="X" n="0763a21"/><lb ed="R041" n="0714b12"/>门不得不廣。贤首启般若之钥。其门不得不束。其于 <lb ed="X" n="0763a22"/><lb ed="R041" n="0714b13"/>以披图登高。为善用枢钥之人。则一也。今谓法界极 <lb ed="X" n="0763a23"/><lb ed="R041" n="0714b14"/>谈。三观齐驱。此属但空。未通圆義。斯则披图登高。眊 <lb ed="X" n="0763a24"/><lb ed="R041" n="0714b15"/>然极目。而不知夫宗庙之远近。街市之廣狭者也。良 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0763b" n="0763b"/> <lb ed="X" n="0763b01"/><lb ed="R041" n="0714b16"/>以依经修观。先明枢要。目对真空。体之即神。以是因 <lb ed="X" n="0763b02"/><lb ed="R041" n="0714b17"/>缘故。而作是钞。</p><p xml:id="pX26p0763b0207" cb:place="inline">〇复次。杜顺後二观门。结劝初学。皆 <lb ed="X" n="0763b03"/><lb ed="R041" n="0714b18"/>有深思明现之文。所谓令观明现者。非有别境。非有 <lb ed="X" n="0763b04"/><lb ed="R041" n="0715a01"/>後智。正明现此真空绝相之初观也。以祖师约自智。 <lb ed="X" n="0763b05"/><lb ed="R041" n="0715a02"/>见花严中一切诸<persName>佛</persName>众生身心国土。一一是此法界 <lb ed="X" n="0763b06"/><lb ed="R041" n="0715a03"/>体用。无量无边。于此境界。束为三重。直书于纸。生人 <lb ed="X" n="0763b07"/><lb ed="R041" n="0715a04"/>观智。不同製造字文贤首造疏。为此观也。在观行门 <lb ed="X" n="0763b08"/><lb ed="R041" n="0715a05"/>中。以观空即色成止。以观色即空成观。又以观色即 <lb ed="X" n="0763b09"/><lb ed="R041" n="0715a06"/>空成智。以观空即色成悲。又以即空即色空色平等。 <lb ed="X" n="0763b10"/><lb ed="R041" n="0715a07"/>成空假中三观。又以依遍圆成三性。成三无性观。所 <lb ed="X" n="0763b11"/><lb ed="R041" n="0715a08"/>观者是境。能观者是智。此初三空色之观门也。于所 <lb ed="X" n="0763b12"/><lb ed="R041" n="0715a09"/>離门中。约五蕴。作法相开合观。约十二缘。作缘起逆 <lb ed="X" n="0763b13"/><lb ed="R041" n="0715a10"/>顺观。约四谛。作染净因果观。约二智。作境智能所观。 <lb ed="X" n="0763b14"/><lb ed="R041" n="0715a11"/>所離者是情。能離者是智。此第四泯绝之观门也。贤 <lb ed="X" n="0763b15"/><lb ed="R041" n="0715a12"/>首还原观。立六观六门。以摄心归空真空观为第一。 <lb ed="X" n="0763b16"/><lb ed="R041" n="0715a13"/>擧一为主。馀五为伴。随入一门。全收法界。今于略疏 <lb ed="X" n="0763b17"/><lb ed="R041" n="0715a14"/>显此妙门。亦复如是。觉心淸净。智眼圆明。即于一门 <lb ed="X" n="0763b18"/><lb ed="R041" n="0715a15"/>观照绝相。非是于门中复设门也。疏结真空妙有四 <lb ed="X" n="0763b19"/><lb ed="R041" n="0715a16"/>義云。幻色存亡无碍。真空隐显自在。合为一味。圆通 <lb ed="X" n="0763b20"/><lb ed="R041" n="0715a17"/>无寄。观文第二门结劝。即云逆顺自在。无障无碍。同 <lb ed="X" n="0763b21"/><lb ed="R041" n="0715a18"/>时顿起。深思令观明现。第三门亦尔。真空绝相。般若 <lb ed="X" n="0763b22"/><lb ed="R041" n="0715b01"/>现前。此三观一门之枢钥也。正观不明。餐空醉有。或 <lb ed="X" n="0763b23"/><lb ed="R041" n="0715b02"/>猎初观。而悬解多门。或耽空观。而高推圆位。行解错 <lb ed="X" n="0763b24"/><lb ed="R041" n="0715b03"/>互。目足背驰。虽复登高跂足。亦终为门外之人而<anchor xml:id="nkr_note_add_0763b2401" n="0763b2401"/><anchor xml:id="beg0763b2401" n="0763b2401"/>已<anchor xml:id="end0763b2401"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0763c" n="0763c"/> <lb ed="X" n="0763c01"/><lb ed="R041" n="0715b04"/>矣。杜顺漩澓颂曰。若人欲识真空理。心内真如还遍 <lb ed="X" n="0763c02"/><lb ed="R041" n="0715b05"/>外。不離幻色别见空。即此真如含一切。只用一念观 <lb ed="X" n="0763c03"/><lb ed="R041" n="0715b06"/>一境。一切诸境同时会。能识真空。一念斯入。极于帝 <lb ed="X" n="0763c04"/><lb ed="R041" n="0715b07"/>网褈褈。智通无碍。而法界观之能事毕矣。以是因缘 <lb ed="X" n="0763c05"/><lb ed="R041" n="0715b08"/>故。而作是钞。</p><p xml:id="pX26p0763c0506" cb:place="inline">〇复次。贤首此疏。所以但释真空而姑 <lb ed="X" n="0763c06"/><lb ed="R041" n="0715b09"/>舍後二门者。亦有其说。花严法界。称性极谈。五周九 <lb ed="X" n="0763c07"/><lb ed="R041" n="0715b10"/>会之中。何品不说事理无碍。何品不说事事无碍。雲 <lb ed="X" n="0763c08"/><lb ed="R041" n="0715b11"/>华立十元门。藏和尙褈褈开演。横竖铺舒。雲兴甁泻。 <lb ed="X" n="0763c09"/><lb ed="R041" n="0715b12"/>何处不显二无碍法界。若乃八部般若。真空妙有之 <lb ed="X" n="0763c10"/><lb ed="R041" n="0715b13"/>玄旨。但是随文敷演。落落星布。如帝释毘阇延宫殿。 <lb ed="X" n="0763c11"/><lb ed="R041" n="0715b14"/>于琉璃地上。自然影现而<anchor xml:id="nkr_note_add_0763c1101" n="0763c1101"/><anchor xml:id="beg0763c1101" n="0763c1101"/>已<anchor xml:id="end0763c1101"/>。以是故。钩探妙義。标擧 <lb ed="X" n="0763c12"/><lb ed="R041" n="0715b15"/>空门。使真空初观。历历孤明。则事理後门。炳然双照。 <lb ed="X" n="0763c13"/><lb ed="R041" n="0715b16"/>又以登高喩之。则以花严法界。为宗庙都邑。以般若 <lb ed="X" n="0763c14"/><lb ed="R041" n="0715b17"/>为图经。以观自在菩萨。为闢门之人。以照见五蕴皆 <lb ed="X" n="0763c15"/><lb ed="R041" n="0715b18"/>空。为用枢钥之法。由是而披图。则由经入门。束而又 <lb ed="X" n="0763c16"/><lb ed="R041" n="0716a01"/>束。由是而登高。则由经得门。廣而弥廣。破微尘出经 <lb ed="X" n="0763c17"/><lb ed="R041" n="0716a02"/>卷。其孰有加于此乎。厥後淸凉圭山。赞演玄要。以彼 <lb ed="X" n="0763c18"/><lb ed="R041" n="0716a03"/>全镜。显此半珠。贤首之略。即略淸凉圭山之所详。淸 <lb ed="X" n="0763c19"/><lb ed="R041" n="0716a04"/>凉圭山之详。即详贤首之所略。略不为束。详不为廣。 <lb ed="X" n="0763c20"/><lb ed="R041" n="0716a05"/>千网交罗。六珠随穿。杜顺所设法界重门。自是浅深 <lb ed="X" n="0763c21"/><lb ed="R041" n="0716a06"/>廣狭。枢钥了然。寻文见法之人。皆披图登高之侣。用 <lb ed="X" n="0763c22"/><lb ed="R041" n="0716a07"/>文字般若。披杂花法界。则贤首此文。施其慧目矣。圭 <lb ed="X" n="0763c23"/><lb ed="R041" n="0716a08"/>山初得终南观门。琢磨数载。始知多生谬计。枉受沉 <lb ed="X" n="0763c24"/><lb ed="R041" n="0716a09"/>沦。今日正观。元同大用。淸凉西垂之岁。重演玄镜。且 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0764a" n="0764a"/> <lb ed="X" n="0764a01"/><lb ed="R041" n="0716a10"/>云不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0764001" n="0764001"/>境方寸。虚负性灵。今未尝钻求略疏。核其指归。 <lb ed="X" n="0764a02"/><lb ed="R041" n="0716a11"/>却谓贤首不释观门。重玄妙观。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0764a0201" n="0764a0201"/><anchor xml:id="beg0764a0201" n="0764a0201"/>已<anchor xml:id="end0764a0201"/>辽乎。古德撰述。 <lb ed="X" n="0764a03"/><lb ed="R041" n="0716a12"/>各有深衷。勿以粗浮迷津耻问。以是因缘故。而作是 <lb ed="X" n="0764a04"/><lb ed="R041" n="0716a13"/>钞。</p><p xml:id="pX26p0764a0402" cb:place="inline">〇复次。法界观法三重十门。前浅後深。隐含次第。 <lb ed="X" n="0764a05"/><lb ed="R041" n="0716a14"/>略疏释显。小异于彼。先释小乘疑。初明色不异空。破 <lb ed="X" n="0764a06"/><lb ed="R041" n="0716a15"/>蕴异于空疑。次明色即是空。破灭色方空疑。初乃是 <lb ed="X" n="0764a07"/><lb ed="R041" n="0716a16"/>空色无碍。次乃是会色归空。则前深于後矣。次释道 <lb ed="X" n="0764a08"/><lb ed="R041" n="0716a17"/>前菩萨疑。初明色不异空。断空异色疑。後明空色相 <lb ed="X" n="0764a09"/><lb ed="R041" n="0716a18"/>即。断灭色取空疑。初仍当彼第三。後二当彼一二。则 <lb ed="X" n="0764a10"/><lb ed="R041" n="0716b01"/>亦前深于後矣。正显科中。亦复如是。初中相违義。即 <lb ed="X" n="0764a11"/><lb ed="R041" n="0716b02"/>云空中无色等。以空害色故。今第四泯绝门。即相违 <lb ed="X" n="0764a12"/><lb ed="R041" n="0716b03"/>義。以相违相害即俱泯故。次不相阂義。前二相即。亦 <lb ed="X" n="0764a13"/><lb ed="R041" n="0716b04"/>相作相成故。第三无碍。正明无碍故。次中真空妙有。 <lb ed="X" n="0764a14"/><lb ed="R041" n="0716b05"/>复开八義事理无碍十门。理具文含。无分齐故。要而 <lb ed="X" n="0764a15"/><lb ed="R041" n="0716b06"/>言之。约一经之文。不離初门法界。是故先以不异即 <lb ed="X" n="0764a16"/><lb ed="R041" n="0716b07"/>是。简情显解。後以诸法空相。绝解泯理。有拣有收。有 <lb ed="X" n="0764a17"/><lb ed="R041" n="0716b08"/>遮有照。此圆融不碍行布也。约一门之文。具有多门 <lb ed="X" n="0764a18"/><lb ed="R041" n="0716b09"/>法界。是故虽云相害。不妨相作相成。虽云相即。不妨 <lb ed="X" n="0764a19"/><lb ed="R041" n="0716b10"/>俱存俱泯。即拣即收。双遮双照。此行布不碍圆融也。 <lb ed="X" n="0764a20"/><lb ed="R041" n="0716b11"/>今之说经者。不异。即是。倒置後先。色相。空相。茫无次 <lb ed="X" n="0764a21"/><lb ed="R041" n="0716b12"/>序。别之不知。圆于何有。若能離照分明。配文通会。则 <lb ed="X" n="0764a22"/><lb ed="R041" n="0716b13"/>知後後之義。<anchor xml:id="nkr_note_add_0764a2201" n="0764a2201"/><anchor xml:id="beg0764a2201" n="0764a2201"/>已<anchor xml:id="end0764a2201"/>具前前。前前之義。必周後後。绮互交 <lb ed="X" n="0764a23"/><lb ed="R041" n="0716b14"/>络。同时顿起。贤首云。如一尘既具如上真空妙有。当 <lb ed="X" n="0764a24"/><lb ed="R041" n="0716b15"/>知一一尘亦尔。即此義也。以略疏之文。即具足花严 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0764b" n="0764b"/> <lb ed="X" n="0764b01"/><lb ed="R041" n="0716b16"/>性相行布圆融之门。诵文滞義。不可得而通也。以是 <lb ed="X" n="0764b02"/><lb ed="R041" n="0716b17"/>因缘故。而作是钞。</p><p xml:id="pX26p0764b0208" cb:place="inline">〇复次。此经判教。浅深硕异。准淸 <lb ed="X" n="0764b03"/><lb ed="R041" n="0716b18"/>凉元谈。显别教一乘四门。第二总摄真实者。即真空 <lb ed="X" n="0764b04"/><lb ed="R041" n="0717a01"/>绝相。则此经以别该同。为圆教摄明矣。圭山注法界 <lb ed="X" n="0764b05"/><lb ed="R041" n="0717a02"/>观。以第一观。当八部般若无相大乘之极致。以第二 <lb ed="X" n="0764b06"/><lb ed="R041" n="0717a03"/>观。当大乘同教之极致。以第三观。是别教一乘。迥异 <lb ed="X" n="0764b07"/><lb ed="R041" n="0717a04"/>诸教。显与淸凉相违者。何也。圭山之判。良有二義。一 <lb ed="X" n="0764b08"/><lb ed="R041" n="0717a05"/>者初心入观。必由得门。由始而同。由同而别。斯则炬 <lb ed="X" n="0764b09"/><lb ed="R041" n="0717a06"/>火褈关。朗然毕照也。二者法界妙观。总摄一门。即始 <lb ed="X" n="0764b10"/><lb ed="R041" n="0717a07"/>而同。即同而别。斯则虚空鸟迹。迹迹皆空也。以是故。 <lb ed="X" n="0764b11"/><lb ed="R041" n="0717a08"/>贤首判教。定云实教所摄。而疏文横竖开合。不離真 <lb ed="X" n="0764b12"/><lb ed="R041" n="0717a09"/>空一观。总赅空有理事。圆融具德。中道元旨。正与淸 <lb ed="X" n="0764b13"/><lb ed="R041" n="0717a10"/>凉显别教一乘。函盖相应。学者不会权实。封执初门。 <lb ed="X" n="0764b14"/><lb ed="R041" n="0717a11"/>判此经破相谈空。不同于花严妙花圆宗实相。连珠 <lb ed="X" n="0764b15"/><lb ed="R041" n="0717a12"/>记主所以廣叙诸宗。消归圆顿。深歎宣政<anchor xml:id="nkr_note_add_0764b1501" n="0764b1501"/><anchor xml:id="beg0764b1501" n="0764b1501"/>已<anchor xml:id="end0764b1501"/>来。奥義 <lb ed="X" n="0764b16"/><lb ed="R041" n="0717a13"/>湮微。抑为权浅者也。问曰。真空妙观。故是一门卷褶 <lb ed="X" n="0764b17"/><lb ed="R041" n="0717a14"/>色空理事。此二无碍。云何差别。答曰。此中通别。良有 <lb ed="X" n="0764b18"/><lb ed="R041" n="0717a15"/>多義。淸凉元镜。既约色空相望。配理事无碍观相成 <lb ed="X" n="0764b19"/><lb ed="R041" n="0717a16"/>无碍二義。至第二门又云。就前色空观中。亦即事理。 <lb ed="X" n="0764b20"/><lb ed="R041" n="0717a17"/>不得此名。元谈既约真空妙有。配理事十门。又云。不 <lb ed="X" n="0764b21"/><lb ed="R041" n="0717a18"/>以第三色空无碍。滥于第二事理无碍观。局论通别。 <lb ed="X" n="0764b22"/><lb ed="R041" n="0717b01"/>一家之言。<anchor xml:id="nkr_note_add_0764b2201" n="0764b2201"/><anchor xml:id="beg0764b2201" n="0764b2201"/>已<anchor xml:id="end0764b2201"/>自<g ref="#CB28575">互</g>相违矣。今以略疏衷之。如真空初 <lb ed="X" n="0764b23"/><lb ed="R041" n="0717b02"/>二義云。空即是色。色现空隐。即含依理成事门也。色 <lb ed="X" n="0764b24"/><lb ed="R041" n="0717b03"/>即是空。色尽空显。即含真理夺事门也。俱存俱泯亦 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0764c" n="0764c"/> <lb ed="X" n="0764c01"/><lb ed="R041" n="0717b04"/>如是。此别未尝废通也。又如真空初二義。但云是废 <lb ed="X" n="0764c02"/><lb ed="R041" n="0717b05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0764c0201" n="0764c0201"/><anchor xml:id="beg0764c0201" n="0764c0201"/>已<anchor xml:id="end0764c0201"/>成他義。不剋指依理成事也。但云是泯他显<anchor xml:id="nkr_note_add_0764c0202" n="0764c0202"/><anchor xml:id="beg0764c0202" n="0764c0202"/>己<anchor xml:id="end0764c0202"/>義。 <lb ed="X" n="0764c03"/><lb ed="R041" n="0717b06"/>不剋指真理夺事也。俱存俱泯亦如是。此通未尝废 <lb ed="X" n="0764c04"/><lb ed="R041" n="0717b07"/>别也。所以通者。真空法界。空色同如。理无不具故。观 <lb ed="X" n="0764c05"/><lb ed="R041" n="0717b08"/>无不照故。所以别者。真空初门。一向空理。理未遍事 <lb ed="X" n="0764c06"/><lb ed="R041" n="0717b09"/>故。相未廣显故。观境不可凌猎。观智不可杂乱故。是 <lb ed="X" n="0764c07"/><lb ed="R041" n="0717b10"/>故元镜但曰。文含有三。然俱显于真空意耳。其结文 <lb ed="X" n="0764c08"/><lb ed="R041" n="0717b11"/>曰。但成真空绝相观也。元谈分配无碍十门。属理事 <lb ed="X" n="0764c09"/><lb ed="R041" n="0717b12"/>观中。不属色空观中也。连珠剋指十门无碍。贴释初 <lb ed="X" n="0764c10"/><lb ed="R041" n="0717b13"/>门。以通废别。于理具文含之旨。或未之思耳。准花严 <lb ed="X" n="0764c11"/><lb ed="R041" n="0717b14"/>地前圆融。地上行布。今约观门通之。约初入观。双拣 <lb ed="X" n="0764c12"/><lb ed="R041" n="0717b15"/>双显智眼门中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0764c1201" n="0764c1201"/><anchor xml:id="beg0764c1201" n="0764c1201"/>已<anchor xml:id="end0764c1201"/>观照後门无碍之理。观门以前望 <lb ed="X" n="0764c13"/><lb ed="R041" n="0717b16"/>後。则曰第三色空。正明无碍。即同地前圆融也。约空 <lb ed="X" n="0764c14"/><lb ed="R041" n="0717b17"/>观成。俱泯俱存。乃廣显前门无碍之相。观门以後望 <lb ed="X" n="0764c15"/><lb ed="R041" n="0717b18"/>前。则曰事理受名。有其四義。即同地上行布也。良以 <lb ed="X" n="0764c16"/><lb ed="R041" n="0718a01"/>三重观门。行相蹑摄。印前显後。圆彰法界。以是因缘 <lb ed="X" n="0764c17"/><lb ed="R041" n="0718a02"/>故。而作是钞。</p><p xml:id="pX26p0764c1706" cb:place="inline">〇复次。略疏观行科中。明智者大师依 <lb ed="X" n="0764c18"/><lb ed="R041" n="0718a03"/>璎珞经。立一心三观義。淸凉元镜。约三观就心经说。 <lb ed="X" n="0764c19"/><lb ed="R041" n="0718a04"/>即色空四句。为空假中之三观。此贤首家相传宗旨 <lb ed="X" n="0764c20"/><lb ed="R041" n="0718a05"/>也。言智者大师立一心三观者。以台衡依教立观。智 <lb ed="X" n="0764c21"/><lb ed="R041" n="0718a06"/>者方周。繫智者以定其宗也。言依璎珞经者。以龙猛 <lb ed="X" n="0764c22"/><lb ed="R041" n="0718a07"/>释论。元出契经。南嶽师传。不违<persName>佛</persName>语。本璎珞以追其 <lb ed="X" n="0764c23"/><lb ed="R041" n="0718a08"/>祖也。淸凉言龙树作中论。全取花严宗旨。天台智者 <lb ed="X" n="0764c24"/><lb ed="R041" n="0718a09"/>依贤首品。立圆顿止观。所谓闻圆法起圆信立圆行 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0765a" n="0765a"/> <lb ed="X" n="0765a01"/><lb ed="R041" n="0718a10"/>住圆位者。皆出于花严。传曰。花严本祖。自阿难海而 <lb ed="X" n="0765a02"/><lb ed="R041" n="0718a11"/>来。龙猛<persName>佛</persName>贤。禅风靡坠。康藏寝处定慧。异代同心。观 <lb ed="X" n="0765a03"/><lb ed="R041" n="0718a12"/>行双异。随决教宗。信知後来诃别斥渐。函矢相违。皆 <lb ed="X" n="0765a04"/><lb ed="R041" n="0718a13"/>由两宗後人。非本师过也。贤首于此疏。安立三观。盖 <lb ed="X" n="0765a05"/><lb ed="R041" n="0718a14"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0765a0501" n="0765a0501"/><anchor xml:id="beg0765a0501" n="0765a0501"/>已<anchor xml:id="end0765a0501"/>悬镜末流逆折诤论。所谓储药以待病。消兵以防 <lb ed="X" n="0765a06"/><lb ed="R041" n="0718a15"/>乱也。两家观门。同出花严。同皈法界。悟略疏安立之 <lb ed="X" n="0765a07"/><lb ed="R041" n="0718a16"/>義。则传此教者。不假更看他面。而山家有教无观之 <lb ed="X" n="0765a08"/><lb ed="R041" n="0718a17"/>讥。亦可以杜口矣。连珠诠述。志切扶宗。别有拒违。诋 <lb ed="X" n="0765a09"/><lb ed="R041" n="0718a18"/>诃猛利。于吴兴曰。陋哉坐井观天。于孤山曰。十疏通 <lb ed="X" n="0765a10"/><lb ed="R041" n="0718b01"/>经。浪名江表。岂所谓设有破斥。须存礼乐者也。我思 <lb ed="X" n="0765a11"/><lb ed="R041" n="0718b02"/>前哲。和会殊途。虚<anchor xml:id="nkr_note_add_0765a1101" n="0765a1101"/><anchor xml:id="beg0765a1101" n="0765a1101"/>己<anchor xml:id="end0765a1101"/>求宗。得多失少。以是因缘故。而 <lb ed="X" n="0765a12"/><lb ed="R041" n="0718b03"/>作是钞。</p><p xml:id="pX26p0765a1204" cb:place="inline">〇复次。贤首疏经。理深旨奥。约文数纸。势变 <lb ed="X" n="0765a13"/><lb ed="R041" n="0718b04"/>多端。会师造记。首探元籍。搜扬纂集。功在<anchor xml:id="nkr_note_add_0765a1301" n="0765a1301"/><anchor xml:id="beg0765a1301" n="0765a1301"/>蓝<anchor xml:id="end0765a1301"/>缕。顾乃 <lb ed="X" n="0765a14"/><lb ed="R041" n="0718b05"/>研思太过。臆断未除。拂疑科中。奋笔料拣。谓但循荥 <lb ed="X" n="0765a15"/><lb ed="R041" n="0718b06"/>阳之请。兼协译人三乘之機。实非疏主及本经旨。如 <lb ed="X" n="0765a16"/><lb ed="R041" n="0718b07"/>斯妨难。印有猜焉。夫谓不应拂二乘之疑者。何也。鹿 <lb ed="X" n="0765a17"/><lb ed="R041" n="0718b08"/>苑四谛。未称本怀。般若谈空。正资陶汰。涅槃论曰。存 <lb ed="X" n="0765a18"/><lb ed="R041" n="0718b09"/>不为有。破有馀涅槃。遣声闻常执。亡不为无。破无馀 <lb ed="X" n="0765a19"/><lb ed="R041" n="0718b10"/>涅槃。遣声闻断执。故是以大汰小。何妨以大拣小。摄 <lb ed="X" n="0765a20"/><lb ed="R041" n="0718b11"/>论云。若得法无我。必先得人无我。故知学大。要先得 <lb ed="X" n="0765a21"/><lb ed="R041" n="0718b12"/>小。大根菩萨。亦曾径小乘观来。良不妨以大从小。又 <lb ed="X" n="0765a22"/><lb ed="R041" n="0718b13"/>何妨以大拣小。小乘闻空。即怖畏真空。故存假名。除 <lb ed="X" n="0765a23"/><lb ed="R041" n="0718b14"/>其病而不除空。以接小心之劣機。今正是以大引小。 <lb ed="X" n="0765a24"/><lb ed="R041" n="0718b15"/>又何妨以大拣小。夫谓不应拂小菩萨之疑者。何也。 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0765b" n="0765b"/> <lb ed="X" n="0765b01"/><lb ed="R041" n="0718b16"/>宝性论明地前菩萨。有三种空乱意。一谓断灭故空。 <lb ed="X" n="0765b02"/><lb ed="R041" n="0718b17"/>二取色外空。三谓空为有。般若经中四句。正遣此三 <lb ed="X" n="0765b03"/><lb ed="R041" n="0718b18"/>空疑。真空观三句拣情。亦不出此三空疑。離此三过。 <lb ed="X" n="0765b04"/><lb ed="R041" n="0719a01"/>方是真空淸净法界。故疏结云。三疑既尽。真空自显 <lb ed="X" n="0765b05"/><lb ed="R041" n="0719a02"/>也。论言。此菩萨以不了知真<persName>如来</persName>藏。生死涅槃平等 <lb ed="X" n="0765b06"/><lb ed="R041" n="0719a03"/>无二。执三种空。今三空既破。<anchor xml:id="nkr_note_add_0765b0601" n="0765b0601"/><anchor xml:id="beg0765b0601" n="0765b0601"/>已<anchor xml:id="end0765b0601"/>了知真<persName>如来</persName>藏真空 <lb ed="X" n="0765b07"/><lb ed="R041" n="0719a04"/>淸净。更有何事。三重破疑。为显真空。真空既显。别无 <lb ed="X" n="0765b08"/><lb ed="R041" n="0719a05"/>显理。依他无性。即是圆成。岂有圆成。居依遍外。今谓 <lb ed="X" n="0765b09"/><lb ed="R041" n="0719a06"/>破疑但是随機。正显方顺本宗。多生计执。此不应道 <lb ed="X" n="0765b10"/><lb ed="R041" n="0719a07"/>理也。若曰徇请。则金狮子章。何以不徇天后之请。而 <lb ed="X" n="0765b11"/><lb ed="R041" n="0719a08"/>此经偏徇荥阳。若曰顺機。则杜顺观门。不直显真空。 <lb ed="X" n="0765b12"/><lb ed="R041" n="0719a09"/>而先有三重遣拂。彼又顺何乘之機。此经钤喉八部。 <lb ed="X" n="0765b13"/><lb ed="R041" n="0719a10"/>钩锁一乘。教海良深。译機非小。何以深文弹斥。曲意 <lb ed="X" n="0765b14"/><lb ed="R041" n="0719a11"/>吹求。此则台贤後人。轩轾慈恩之流病也。咒文不翻。 <lb ed="X" n="0765b15"/><lb ed="R041" n="0719a12"/>古有五義。强翻非强。但为利生。阿啰字知一切法。莎 <lb ed="X" n="0765b16"/><lb ed="R041" n="0719a13"/>诃字结成就義。人天幷解。岂唯康藏。今谓曲徇荥阳。 <lb ed="X" n="0765b17"/><lb ed="R041" n="0719a14"/>强而后可。无乃亵慢密部。施易悉昙。斯语牒而责之。 <lb ed="X" n="0765b18"/><lb ed="R041" n="0719a15"/>有无穷过也。抗词伸破。非为小瑕。余岂好辩。盖不得 <lb ed="X" n="0765b19"/><lb ed="R041" n="0719a16"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0765b1901" n="0765b1901"/><anchor xml:id="beg0765b1901" n="0765b1901"/>已<anchor xml:id="end0765b1901"/>。以是因缘故。而作是钞。</p><p xml:id="pX26p0765b1911" cb:place="inline">〇复次。疏文渊蕴。宗教兼 <lb ed="X" n="0765b20"/><lb ed="R041" n="0719a17"/>该。极照亡言。方知宗本。近师诠释。泛滥多经。不精求 <lb ed="X" n="0765b21"/><lb ed="R041" n="0719a18"/>真空妙有。淸净观照之旨。而廣引普门圆通尘刹示 <lb ed="X" n="0765b22"/><lb ed="R041" n="0719b01"/>现之文。遥指门台。近遗枢钥。随语皆是。入观即非。纵 <lb ed="X" n="0765b23"/><lb ed="R041" n="0719b02"/>令是足多闻。终是但数它宝。又有师引<persName>佛</persName>顶行位。判 <lb ed="X" n="0765b24"/><lb ed="R041" n="0719b03"/>断此经。初约闻慧。空五蕴中见思二惑为人空。当信 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0765c" n="0765c"/> <lb ed="X" n="0765c01"/><lb ed="R041" n="0719b04"/>位。中约思慧。空五蕴中尘沙法惑为法空。当贤位。後 <lb ed="X" n="0765c02"/><lb ed="R041" n="0719b05"/>约修慧。空五蕴中俱生我法为俱空。当圣位。此之判 <lb ed="X" n="0765c03"/><lb ed="R041" n="0719b06"/>位。有其四过。一者观音古<persName>佛</persName>。代<persName>佛</persName>演说。入慧光定。照 <lb ed="X" n="0765c04"/><lb ed="R041" n="0719b07"/>五蕴空。行愿弘深。悲智如海。博地凡夫。何由测量观 <lb ed="X" n="0765c05"/><lb ed="R041" n="0719b08"/>行。安立位次。处凡判圣。是轻慢过。二者以文为解。无 <lb ed="X" n="0765c06"/><lb ed="R041" n="0719b09"/>复决了。彼经曰三慧。此亦曰三慧。彼经曰三空。此亦 <lb ed="X" n="0765c07"/><lb ed="R041" n="0719b10"/>曰三空。如摸印文。如取壁画。如步屈虫。寻条失足。随 <lb ed="X" n="0765c08"/><lb ed="R041" n="0719b11"/>声取義。是狭劣过。三者真空绝相。摄归真实。观文以 <lb ed="X" n="0765c09"/><lb ed="R041" n="0719b12"/>深思明。现为结劝。玄镜以枝辞乱。辄为深戒。宝性论 <lb ed="X" n="0765c10"/><lb ed="R041" n="0719b13"/>拣三不正空。圭山犹曰。恐烦观智。不必和会。今兹和 <lb ed="X" n="0765c11"/><lb ed="R041" n="0719b14"/>会。连引繁文。别设阶差。碎列科段。若将依教修观。则 <lb ed="X" n="0765c12"/><lb ed="R041" n="0719b15"/>观约而教烦。若欲捨观顺教。则教成而观隐。多涂丧 <lb ed="X" n="0765c13"/><lb ed="R041" n="0719b16"/>真。是岐枝过。四者花严中七地菩萨。般若现前。八地 <lb ed="X" n="0765c14"/><lb ed="R041" n="0719b17"/>菩萨。现身<persName>佛</persName>刹。今如所判。彼此迢然。将以二地判属 <lb ed="X" n="0765c15"/><lb ed="R041" n="0719b18"/>二经。抑亦二经仍居一位。执计失宗。是矫乱过。禅人 <lb ed="X" n="0765c16"/><lb ed="R041" n="0720a01"/>不谙教观。影掠心宗。执五蕴皆空。成豁达因。执得无 <lb ed="X" n="0765c17"/><lb ed="R041" n="0720a02"/>所得。成撥无果。此中执空即是色。即堕有门。执色即 <lb ed="X" n="0765c18"/><lb ed="R041" n="0720a03"/>是空。即堕无门。执色不异空。空不异色。即堕亦有亦 <lb ed="X" n="0765c19"/><lb ed="R041" n="0720a04"/>无门。执诸法空相。无智无得。即堕非有非无门。此甚 <lb ed="X" n="0765c20"/><lb ed="R041" n="0720a05"/>深般若。是花严法界中大火聚门。四句都烧。百非成 <lb ed="X" n="0765c21"/><lb ed="R041" n="0720a06"/>烬。一知半见。狂慧影明。如𧉑𬟼虫。处处能泊。欲泊大 <lb ed="X" n="0765c22"/><lb ed="R041" n="0720a07"/>火聚上。无有是处。古人有以一拳一喝。评量花严一 <lb ed="X" n="0765c23"/><lb ed="R041" n="0720a08"/>法界者。亦不过从此法门中。分灯借照。而况其他乎。 <lb ed="X" n="0765c24"/><lb ed="R041" n="0720a09"/>吾欲禅讲两家。刳心了義。披此疏为枢钥。精求妙观 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0766a" n="0766a"/> <lb ed="X" n="0766a01"/><lb ed="R041" n="0720a10"/>之门。无困踣于笼槛而不自省也。以是因缘故。而作 <lb ed="X" n="0766a02"/><lb ed="R041" n="0720a11"/>是钞。</p> <lb ed="X" n="0766a03"/><lb ed="R041" n="0720a12"/><p xml:id="pX26p0766a0301">岁在丙申中秋初四日。海印弟子虞山蒙叟钱谦益 <lb ed="X" n="0766a04"/><lb ed="R041" n="0720a13"/>槃谈敬书于碧梧红豆之<g ref="#CB15087">村</g>莊。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0766a05"/><lb ed="R041" n="0720a14"/> <lb ed="X" n="0766a06"/><lb ed="R041" n="0720a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">缘起後起</cb:mulu><head>缘起後起</head> <lb ed="X" n="0766a07"/><lb ed="R041" n="0720a16"/><p xml:id="pX26p0766a0701">蒙读贤首心经略疏。征義玄奥。消文简约。研求经年。 <lb ed="X" n="0766a08"/><lb ed="R041" n="0720a17"/>矻矻不能入。一夕读杜顺法界观。触目心开。掩卷深 <lb ed="X" n="0766a09"/><lb ed="R041" n="0720a18"/>思。忽悟及真空法界。一门深入之旨。由是按经披疏。 <lb ed="X" n="0766a10"/><lb ed="R041" n="0720b01"/>观智乍生。重门欲闢。旋观会师连珠记。惜其未剖观 <lb ed="X" n="0766a11"/><lb ed="R041" n="0720b02"/>门枢要。徒盘洄文句中也。循文下笔。勒成小钞二卷。 <lb ed="X" n="0766a12"/><lb ed="R041" n="0720b03"/>持示含光渠师。师出玄镜私记相质。推求義门。彼此 <lb ed="X" n="0766a13"/><lb ed="R041" n="0720b04"/>符顺。乃惊喜而相告也。彼记初云。一者三观之中。以 <lb ed="X" n="0766a14"/><lb ed="R041" n="0720b05"/>真空初观为最要。即蒙所云一门之一。初门之初。第 <lb ed="X" n="0766a15"/><lb ed="R041" n="0720b06"/>一真空观。为三法界观之枢钥也。次云。二者後二观 <lb ed="X" n="0766a16"/><lb ed="R041" n="0720b07"/>门。全赖初观以显。即蒙所云观门有三。枢钥唯一。不 <lb ed="X" n="0766a17"/><lb ed="R041" n="0720b08"/>启一门之枢钥。则後二门无由而入也。後云。三者思 <lb ed="X" n="0766a18"/><lb ed="R041" n="0720b09"/>唯观察下手。全以真空推简为要。则蒙所云。依经入 <lb ed="X" n="0766a19"/><lb ed="R041" n="0720b10"/>观。即于一门观照绝相者也。彼记引梵行品。菩萨行 <lb ed="X" n="0766a20"/><lb ed="R041" n="0720b11"/>梵行时。应以十法而为所缘。作意观察。此中何法名 <lb ed="X" n="0766a21"/><lb ed="R041" n="0720b12"/>为梵行。梵行从何而来。体为是谁。如是观察。梵行不 <lb ed="X" n="0766a22"/><lb ed="R041" n="0720b13"/>可得故。乃至能与如是观行相应。一切<persName>佛</persName>法。疾得现 <lb ed="X" n="0766a23"/><lb ed="R041" n="0720b14"/>前。成就慧身。不由他悟。淸凉曰。作意者。不堕无记故。 <lb ed="X" n="0766a24"/><lb ed="R041" n="0720b15"/>观察者。以慧推求故。此真空推简之明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0766001" n="0766001"/>交也。参求教 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0766b" n="0766b"/> <lb ed="X" n="0766b01"/><lb ed="R041" n="0720b16"/>典。经则<persName>佛</persName>顶楞伽净名。论则瑜伽中观智度。及止观 <lb ed="X" n="0766b02"/><lb ed="R041" n="0720b17"/>诸文。征诘妨难。反复推破。智讫情枯。皆用推简一法。 <lb ed="X" n="0766b03"/><lb ed="R041" n="0720b18"/>杜顺真空观中初句。上三皆以法拣情。後一云。如色 <lb ed="X" n="0766b04"/><lb ed="R041" n="0721a01"/>空既尔。一切法皆然。非推简而何。于後观二门皆云。 <lb ed="X" n="0766b05"/><lb ed="R041" n="0721a02"/>深思之。令观明现。非後二门。皆由真空推简而何。蒙 <lb ed="X" n="0766b06"/><lb ed="R041" n="0721a03"/>所谓三重秘门。一门总摄者。此则转枢发钥。最初之 <lb ed="X" n="0766b07"/><lb ed="R041" n="0721a04"/>方便也。如是義句。既成立<anchor xml:id="nkr_note_add_0766b0701" n="0766b0701"/><anchor xml:id="beg0766b0701" n="0766b0701"/>已<anchor xml:id="end0766b0701"/>。长千武林。咨访法筵。交 <lb ed="X" n="0766b08"/><lb ed="R041" n="0721a05"/>相印许。请为流佈。顾余私心。犹自视饮然也。顷者大 <lb ed="X" n="0766b09"/><lb ed="R041" n="0721a06"/>圆居士心经大意。廣引杜顺观文。以真空观四门。判 <lb ed="X" n="0766b10"/><lb ed="R041" n="0721a07"/>同此经。而又曰。此经但说真空。不说後二观者。以空 <lb ed="X" n="0766b11"/><lb ed="R041" n="0721a08"/>色不碍。即理事无碍義故。以即空即色。即具周遍含 <lb ed="X" n="0766b12"/><lb ed="R041" n="0721a09"/>容義故。恰符蒙钞双照後门之旨。斯亦裴公美所谓 <lb ed="X" n="0766b13"/><lb ed="R041" n="0721a10"/>披图登高。善用枢钥者也。嗟夫。渠师依玄镜推法界。 <lb ed="X" n="0766b14"/><lb ed="R041" n="0721a11"/>造记三十年之前。圆老依法界解般若。竖義三十年 <lb ed="X" n="0766b15"/><lb ed="R041" n="0721a12"/>之後。而蒙以寡闻浅智。参与其间。一门妙观。後先映 <lb ed="X" n="0766b16"/><lb ed="R041" n="0721a13"/>望。车辙合涂。镜光交摄。岂非古<persName>佛</persName>圣师。冥機加被。蒙 <lb ed="X" n="0766b17"/><lb ed="R041" n="0721a14"/>窃以自庆<anchor xml:id="nkr_note_add_0766b1701" n="0766b1701"/><anchor xml:id="beg0766b1701" n="0766b1701"/>己<anchor xml:id="end0766b1701"/>矣。钞始于丙申之<g ref="#CB17813">𥧃</g>月。毕于是岁之涂 <lb ed="X" n="0766b18"/><lb ed="R041" n="0721a15"/>月。毛子子晋。乃心法乘。屡请镂版流通。蒙辞之弗获。 <lb ed="X" n="0766b19"/><lb ed="R041" n="0721a16"/>乃于严冬逼除。亡孙衋伤之後。焚膏炙砚。力疾勘雠 <lb ed="X" n="0766b20"/><lb ed="R041" n="0721a17"/>以授子晋。而重为告曰。吾为此钞。如老生兔园册。资 <lb ed="X" n="0766b21"/><lb ed="R041" n="0721a18"/>读诵训童蒙耳。白衣说法。则吾岂敢。无<anchor xml:id="nkr_note_add_0766b2101" n="0766b2101"/><anchor xml:id="beg0766b2101" n="0766b2101"/>已<anchor xml:id="end0766b2101"/>。则乘子之 <lb ed="X" n="0766b22"/><lb ed="R041" n="0721b01"/>廣大愿力。运载斯文。以求正于当来世之法将。庶其 <lb ed="X" n="0766b23"/><lb ed="R041" n="0721b02"/>可哉。</p> <lb ed="X" n="0766b24"/><lb ed="R041" n="0721b03"/><p xml:id="pX26p0766b2401">岁在戊戌腊月二十五日。虞山蒙臾钱谦益焚香再 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0766c" n="0766c"/> <lb ed="X" n="0766c01"/><lb ed="R041" n="0721b04"/>拜谨记。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0766c02"/><lb ed="R041" n="0721b05"/> <lb ed="X" n="0766c03"/><lb ed="R041" n="0721b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">当经传释</cb:mulu><head>〇次序当经传释</head> <lb ed="X" n="0766c04"/><lb ed="R041" n="0721b07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0766c0401">摩诃般若波罗蜜大明咒经一卷。後秦鸠摩罗什第 <lb ed="X" n="0766c05"/><lb ed="R041" n="0721b08"/>一译</item></list> <lb ed="X" n="0766c06"/><lb ed="R041" n="0721b09"/><p xml:id="pX26p0766c0601">随法经众经目录。众经别生分摩诃般若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0766002" n="0766002"/>般若波 <lb ed="X" n="0766c07"/><lb ed="R041" n="0721b10"/>罗蜜神咒经一卷。出大品经。开元<anchor xml:id="nkr_note_add_0766c0701" n="0766c0701"/><anchor xml:id="beg0766c0701" n="0766c0701"/>已<anchor xml:id="end0766c0701"/>後目录。皆云 <lb ed="X" n="0766c08"/><lb ed="R041" n="0721b11"/>大明咒经 唐<name role="" type="person">玄奘</name>本。同本异译。字句小有不同。</p> <lb ed="X" n="0766c09"/><lb ed="R041" n="0721b12"/><p xml:id="pX26p0766c0901">观世音。彼云观自在。</p><p xml:id="pX26p0766c0909" cb:place="inline">舍利弗。彼云舍利子。</p><p xml:id="pX26p0766c0917" cb:place="inline">照 <lb ed="X" n="0766c10"/><lb ed="R041" n="0721b13"/>见五阴空。彼云五蕴皆空。</p><p xml:id="pX26p0766c1011" cb:place="inline">度一切苦厄下。此经 <lb ed="X" n="0766c11"/><lb ed="R041" n="0721b14"/>有舍利弗。色空故无恼壞相。受空故无受相。想空 <lb ed="X" n="0766c12"/><lb ed="R041" n="0721b15"/>故无知相。行空故无作相。识空故无觉相。何以故 <lb ed="X" n="0766c13"/><lb ed="R041" n="0721b16"/>等。三十七字。</p><p xml:id="pX26p0766c1306" cb:place="inline">舍利弗。非色异空非空异色。</p><p xml:id="pX26p0766c1317" cb:place="inline">不 <lb ed="X" n="0766c14"/><lb ed="R041" n="0721b17"/>增不减下。此经有是空法。非过去。非未来非现在 <lb ed="X" n="0766c15"/><lb ed="R041" n="0721b18"/>等。一十二字。</p><p xml:id="pX26p0766c1506" cb:place="inline">无老死尽。彼上有亦字。</p><p xml:id="pX26p0766c1515" cb:place="inline">菩萨。彼 <lb ed="X" n="0766c16"/><lb ed="R041" n="0722a01"/>云菩提萨埵。</p><p xml:id="pX26p0766c1606" cb:place="inline">離一切顚倒梦想苦恼。彼云远離 <lb ed="X" n="0766c17"/><lb ed="R041" n="0722a02"/>顚倒。</p><p xml:id="pX26p0766c1703" cb:place="inline">故知般若波罗蜜。彼幷有多字。</p><p xml:id="pX26p0766c1715" cb:place="inline">是大明 <lb ed="X" n="0766c18"/><lb ed="R041" n="0722a03"/>咒。无上明咒。无等等明咒。</p><p xml:id="pX26p0766c1811" cb:place="inline">竭谛等四竭字。彼幷 <lb ed="X" n="0766c19"/><lb ed="R041" n="0722a04"/>作揭。</p><p xml:id="pX26p0766c1903" cb:place="inline">僧莎诃。彼云萨婆诃。</p> <lb ed="X" n="0766c20"/><lb ed="R041" n="0722a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0766c2001">般若波罗蜜多心经一卷。唐<name role="" type="person">玄奘</name>第二译</item></list> <lb ed="X" n="0766c21"/><lb ed="R041" n="0722a06"/><p xml:id="pX26p0766c2101">慈恩传云。法师往蜀。见一病人。身疮臭秽。衣服被 <lb ed="X" n="0766c22"/><lb ed="R041" n="0722a07"/>汚。愍将向寺。施与衣服饮食之具。病者惭愧。乃授 <lb ed="X" n="0766c23"/><lb ed="R041" n="0722a08"/>法师此经。因常诵习。及往天竺。过莫贺延碛。古曰 <lb ed="X" n="0766c24"/><lb ed="R041" n="0722a09"/>沙河。上无飞鸟。下无走兽。是时顾影。唯一心但念 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0767a" n="0767a"/> <lb ed="X" n="0767a01"/><lb ed="R041" n="0722a10"/>观音菩萨及此经。逢诸恶鬼。奇状异类。绕人前後。 <lb ed="X" n="0767a02"/><lb ed="R041" n="0722a11"/>及诵此经。发声皆散。在危获济。实所凭焉。按太平 <lb ed="X" n="0767a03"/><lb ed="R041" n="0722a12"/>廣记。奘师西行至<name role="" type="person">罽宾国</name>。道险不可过。遇一老僧。 <lb ed="X" n="0767a04"/><lb ed="R041" n="0722a13"/>疮痍脓血。床上独坐。口授多心经一卷。诵之。遂得 <lb ed="X" n="0767a05"/><lb ed="R041" n="0722a14"/>山川平易。道路开闢。虎豹藏形。魔鬼潜迹。从<persName>佛</persName>国 <lb ed="X" n="0767a06"/><lb ed="R041" n="0722a15"/>取经而归。廣记引據唐人小说。当以慈恩传为正。</p> <lb ed="X" n="0767a07"/><lb ed="R041" n="0722a16"/><p xml:id="pX26p0767a0701">宋王古法宝标目云。什奘二经。同本异译。于六 <lb ed="X" n="0767a08"/><lb ed="R041" n="0722a17"/>百卷大般若中。此为要略。大義虽通全本。大部中 <lb ed="X" n="0767a09"/><lb ed="R041" n="0722a18"/>无。是枝派摄。非从彼出矣。</p><p xml:id="pX26p0767a0911" cb:place="inline">宋濂文句序云。大部 <lb ed="X" n="0767a10"/><lb ed="R041" n="0722b01"/>般若。合六百卷。撮其枢要。实唯心经。此经凡三译。 <lb ed="X" n="0767a11"/><lb ed="R041" n="0722b02"/>今世所传二百五十八言者。贞观间三藏法师玄 <lb ed="X" n="0767a12"/><lb ed="R041" n="0722b03"/>奘所译。摄须弥于毫芒。<anchor xml:id="nkr_note_add_0767a1201" n="0767a1201"/><anchor xml:id="beg0767a1201" n="0767a1201"/>敛<anchor xml:id="end0767a1201"/><name role="" type="person">溟渤</name>于涓滴。其神功浩 <lb ed="X" n="0767a13"/><lb ed="R041" n="0722b04"/>浩乎不可思议。是以历代宝之。如摩尼珠。了空法 <lb ed="X" n="0767a14"/><lb ed="R041" n="0722b05"/>尘。聿依<persName>佛</persName>智。皆不出乎是经。虽法花十万馀言。华 <lb ed="X" n="0767a15"/><lb ed="R041" n="0722b06"/>严四天下微尘数品。廣略固殊。旨義无二。奈何以 <lb ed="X" n="0767a16"/><lb ed="R041" n="0722b07"/>小德小智之见。解穷神极微之典。轻测真乘。妄谈 <lb ed="X" n="0767a17"/><lb ed="R041" n="0722b08"/>般若也哉。</p> <lb ed="X" n="0767a18"/><lb ed="R041" n="0722b09"/><p xml:id="pX26p0767a1801">开元释教录。摩诃般若波罗蜜大明咒经一卷。<note place="inline">亦 <lb ed="X" n="0767a19"/><lb ed="R041" n="0722b10"/>云摩诃心经一纸。</note>般若波罗蜜多心经一卷。<note place="inline">亦云 <lb ed="X" n="0767a20"/><lb ed="R041" n="0722b11"/>般若心经一纸</note>。</p> <lb ed="X" n="0767a21"/><lb ed="R041" n="0722b12"/><p xml:id="pX26p0767a2101">大明南北二藏。幷列如上二本。不载馀译。</p><p xml:id="pX26p0767a2117" cb:place="inline">宋法 <lb ed="X" n="0767a22"/><lb ed="R041" n="0722b13"/>宝标目。贞元译。有般若心经。普遍智藏般若波罗 <lb ed="X" n="0767a23"/><lb ed="R041" n="0722b14"/>蜜多心经。王古云。即是般若心经。与什法师奘法 <lb ed="X" n="0767a24"/><lb ed="R041" n="0722b15"/>师译。小有增多。</p><p xml:id="pX26p0767a2407" cb:place="inline">至元法宝总录。贞元续录。普遍 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0767b" n="0767b"/> <lb ed="X" n="0767b01"/><lb ed="R041" n="0722b16"/>智藏般若波罗蜜多心经一卷。宋天竺三藏达摩 <lb ed="X" n="0767b02"/><lb ed="R041" n="0722b17"/>战湿罗译。般若波罗蜜心经一卷。<name role="" type="person">罽宾</name>沙门般若 <lb ed="X" n="0767b03"/><lb ed="R041" n="0722b18"/>具利言等译。右二经。与前大明咒般若心等经。同 <lb ed="X" n="0767b04"/><lb ed="R041" n="0723a01"/>本异译。</p><p xml:id="pX26p0767b0404" cb:place="inline">祥符箓所记。梵本。般若波罗蜜多心经 <lb ed="X" n="0767b05"/><lb ed="R041" n="0723a02"/>一卷。宋三藏慈贤译。梵本同上经一卷。唐天竺三 <lb ed="X" n="0767b06"/><lb ed="R041" n="0723a03"/>藏<name role="" type="person">大廣智不空</name>译。右二经。同本异译。</p><p xml:id="pX26p0767b0615" cb:place="inline">圣<persName>佛</persName>母般 <lb ed="X" n="0767b07"/><lb ed="R041" n="0723a04"/>若波罗蜜多心经一卷。宋天竺三藏施护译。此经 <lb ed="X" n="0767b08"/><lb ed="R041" n="0723a05"/>与大明咒等四经。同本异译。</p><p xml:id="pX26p0767b0812" cb:place="inline">按贞元<anchor xml:id="nkr_note_add_0767b0801" n="0767b0801"/><anchor xml:id="beg0767b0801" n="0767b0801"/>已<anchor xml:id="end0767b0801"/>後。是经 <lb ed="X" n="0767b09"/><lb ed="R041" n="0723a06"/>重译者。皆是同本异译。不空译。见宋师会连珠记。 <lb ed="X" n="0767b10"/><lb ed="R041" n="0723a07"/>施护译见 皇朝泐公注。诸译皆具三分。与什奘 <lb ed="X" n="0767b11"/><lb ed="R041" n="0723a08"/>二译异。施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0767001" n="0767001"/>获本标菩萨说经。则泐公所引证也。今 <lb ed="X" n="0767b12"/><lb ed="R041" n="0723a09"/>依宋元目录次列贞元後诸译之名。若慧灯记所 <lb ed="X" n="0767b13"/><lb ed="R041" n="0723a10"/>引酉夏蒙古翻本。及诸家所载五译六译者。文无 <lb ed="X" n="0767b14"/><lb ed="R041" n="0723a11"/>可征。以俟续考。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0767b15"/><lb ed="R041" n="0723a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">古今疏註</cb:mulu><head>〇次列古今疏註</head> <lb ed="X" n="0767b16"/><lb ed="R041" n="0723a13"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0767b1601">唐花严宗主贤首国师康藏和尙略疏</item></list> <lb ed="X" n="0767b17"/><lb ed="R041" n="0723a14"/><p xml:id="pX26p0767b1701">宋赞寧高僧传云。花严一宗。付授澄观。著般若心 <lb ed="X" n="0767b18"/><lb ed="R041" n="0723a15"/>经疏。为时所贵。天下流行。复号康藏国师。是欤。</p> <lb ed="X" n="0767b19"/><lb ed="R041" n="0723a16"/><p xml:id="pX26p0767b1901">唐新罗崔致远法藏和尙传云。多心虽小不轻。疏 <lb ed="X" n="0767b20"/><lb ed="R041" n="0723a17"/>出尘中经義。註曰。般若波罗蜜多心经。多心属上。 <lb ed="X" n="0767b21"/><lb ed="R041" n="0723a18"/>心是般若之心。略云多心。对下文法花字也。经文 <lb ed="X" n="0767b22"/><lb ed="R041" n="0723b01"/>止十四行。虽曰少小。理不轻视。又文虽少。義该八 <lb ed="X" n="0767b23"/><lb ed="R041" n="0723b02"/>部故也。花严说众生智慧。如尘中有大经卷。心经 <lb ed="X" n="0767b24"/><lb ed="R041" n="0723b03"/>小如众生心尘。疏出智慧廣大心義。</p><p xml:id="pX26p0767b2415" cb:place="inline">至元法宝 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0767c" n="0767c"/> <lb ed="X" n="0767c01"/><lb ed="R041" n="0723b04"/>总录。般若心经幽赞疏二卷。<name role="" type="person">大慈恩寺</name>翻经沙门 <lb ed="X" n="0767c02"/><lb ed="R041" n="0723b05"/>窥基撰。今与法花玄赞疏俱不传。</p> <lb ed="X" n="0767c03"/><lb ed="R041" n="0723b06"/><p xml:id="pX26p0767c0301">宋乾道乙酉。玉峰花严法师师会。撰心经略疏连 <lb ed="X" n="0767c04"/><lb ed="R041" n="0723b07"/>珠记。万历中。续收入藏。元真觉大师文才。集心经 <lb ed="X" n="0767c05"/><lb ed="R041" n="0723b08"/>略疏会要。亦名慧灯记。会师廣引淸凉诸文。才师 <lb ed="X" n="0767c06"/><lb ed="R041" n="0723b09"/>委释贤首本疏。二家義趣不同。要皆略疏之钞也。 <lb ed="X" n="0767c07"/><lb ed="R041" n="0723b10"/>蒙条治斯文。兼採二记。故窃自命曰小钞。</p> <lb ed="X" n="0767c08"/><lb ed="R041" n="0723b11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0767c0801">大明<name role="" type="person">天界寺</name>僧宗泐如<anchor xml:id="nkr_note_add_0767c0801" n="0767c0801"/><anchor xml:id="beg0767c0801" n="0767c0801"/>玘<anchor xml:id="end0767c0801"/>奉 诏註解</item> <lb ed="X" n="0767c09"/><lb ed="R041" n="0723b12"/><item xml:id="itemX26p0767c0901">大明翰林学士承旨金花宋濂文句</item></list> <lb ed="X" n="0767c10"/><lb ed="R041" n="0723b13"/><p xml:id="pX26p0767c1001">其他疏解。摘入小钞。随文具列。此不烦书。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0767c11"/> <lb ed="X" n="0767c12"/> <lb ed="X" n="0767c13"/> <lb ed="X" n="0767c14"/> <lb ed="X" n="0767c15"/> <lb ed="X" n="0767c16"/> <lb ed="X" n="0767c17"/> <lb ed="X" n="0767c18"/> <lb ed="X" n="0767c19"/> <lb ed="X" n="0767c20"/> <lb ed="X" n="0767c21"/> <lb ed="X" n="0767c22"/> <lb ed="X" n="0767c23"/> <lb ed="X" n="0767c24"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0768a" n="0768a"/> <lb ed="X" n="0768a01"/> <lb ed="X" n="0768a02"/> <lb ed="X" n="0768a03"/> <lb ed="X" n="0768a04"/> <lb ed="X" n="0768a05"/> <lb ed="X" n="0768a06"/> <lb ed="X" n="0768a07"/><lb ed="R041" n="0724a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波罗蜜多心经略疏小钞卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0768a08"/><lb ed="R041" n="0724a02"/><byline cb:type="collector">海印弟子 钱谦益 集</byline> <lb ed="X" n="0768a09"/><lb ed="R041" n="0724a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">序</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0768a0901">〇般若波罗蜜多心经略疏<note place="inline">幷序</note> 翻经沙门法藏述</p> <lb ed="X" n="0768a10"/><lb ed="R041" n="0724a04"/><p xml:id="pX26p0768a1001">夫。以真源素笵。冲漠隔于筌<g ref="#CB04590">罤</g>。妙觉玄猷。奥赜超于 <lb ed="X" n="0768a11"/><lb ed="R041" n="0724a05"/>言象。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0768a12"/><lb ed="R041" n="0724a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0768a1201">连珠记云。真源者。即实相般若。无相真如也。淸凉。 <lb ed="X" n="0768a13"/><lb ed="R041" n="0724a07"/>释刹那际三昧云。即穷法真源。谓穷彼刹那。时相 <lb ed="X" n="0768a14"/><lb ed="R041" n="0724a08"/>都寂。则刹那无际。由达淸净真如。本无相故。素笵 <lb ed="X" n="0768a15"/><lb ed="R041" n="0724a09"/>者。素。表无瑕。笵。持自性。谓体若冰霜。性犹珠玉。在 <lb ed="X" n="0768a16"/><lb ed="R041" n="0724a10"/>烦恼泥。不改贞白。论云。如如体中。过恒沙染法。皆 <lb ed="X" n="0768a17"/><lb ed="R041" n="0724a11"/>悉空空无所有故。冲。曰深玄。漠。言廣远。妙觉。即观 <lb ed="X" n="0768a18"/><lb ed="R041" n="0724a12"/>照般若也。淸凉云。離觉所觉。而尽觉故。奥赜者。谓 <lb ed="X" n="0768a19"/><lb ed="R041" n="0724a13"/>般若渊海。深而不可极也。大论云。智慧大海。唯<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0768a20"/><lb ed="R041" n="0724a14"/>穷底。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0768a21"/><lb ed="R041" n="0724a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0768a2101">虽真俗双泯。二谛恒存。空有两亡。一味常显。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0768a22"/><lb ed="R041" n="0724a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0768a2201">记云。以空假皆中。色空无寄。方经为此所宗。第一 <lb ed="X" n="0768a23"/><lb ed="R041" n="0724a17"/>義谛之真空故。</p><p xml:id="pX26p0768a2307" cb:place="inline">△会要云。以色即是空之空。为真 <lb ed="X" n="0768a24"/><lb ed="R041" n="0724a18"/>谛。以空即是色之色。为俗谛。言双泯者。色即空。故 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0768b" n="0768b"/> <lb ed="X" n="0768b01"/><lb ed="R041" n="0724b01"/>色泯。空即色。故空亡。言存者。谓即空之色。色虽泯。 <lb ed="X" n="0768b02"/><lb ed="R041" n="0724b02"/>而其相宛然。以相常存而即泯。故泯而恒存也。即 <lb ed="X" n="0768b03"/><lb ed="R041" n="0724b03"/>色之空。空虽泯而其性不失。以性恒存而即泯。故 <lb ed="X" n="0768b04"/><lb ed="R041" n="0724b04"/>泯而常在也。又色即空。而空存。亦空即色而色存。 <lb ed="X" n="0768b05"/><lb ed="R041" n="0724b05"/>以相即同时。故存泯齐立。空有等者。真谛故空。真 <lb ed="X" n="0768b06"/><lb ed="R041" n="0724b06"/>空也。俗谛故有。假有也。亦由相即。故双亡也。空非 <lb ed="X" n="0768b07"/><lb ed="R041" n="0724b07"/>异有之空。有非异空之有。色空不异。水乳无分。故 <lb ed="X" n="0768b08"/><lb ed="R041" n="0724b08"/>曰一味。法界观云。菩萨见空。莫非见色。见色莫非 <lb ed="X" n="0768b09"/><lb ed="R041" n="0724b09"/>见空。以二谛互融。故事理无碍。体即第一義真故。 <lb ed="X" n="0768b10"/><lb ed="R041" n="0724b10"/>故下疏云。令悟二谛中道故。</p><p xml:id="pX26p0768b1012" cb:place="inline">△记云。此二不二。存 <lb ed="X" n="0768b11"/><lb ed="R041" n="0724b11"/>泯同时。无性故缘生。空亡也。缘生故无性。有亡也。 <lb ed="X" n="0768b12"/><lb ed="R041" n="0724b12"/>空有俱亡。为一味法。</p><p xml:id="pX26p0768b1209" cb:place="inline">△肇公曰。此直辨真谛。以明 <lb ed="X" n="0768b13"/><lb ed="R041" n="0724b13"/>非有。俗谛。以辨非无。岂以谛二。而二于物哉。</p><p xml:id="pX26p0768b1318" cb:place="inline">△玄 <lb ed="X" n="0768b14"/><lb ed="R041" n="0724b14"/>镜云。约融二谛義。初。会色归空。明俗即是真。二。明 <lb ed="X" n="0768b15"/><lb ed="R041" n="0724b15"/>空即色。显真即是俗。三。色空无碍。明二谛双现。四。 <lb ed="X" n="0768b16"/><lb ed="R041" n="0724b16"/>泯绝无寄。明二谛俱泯。然色。是有中之别称。通是 <lb ed="X" n="0768b17"/><lb ed="R041" n="0724b17"/>空有二门耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0768b18"/><lb ed="R041" n="0724b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0768b1801">良以真空未尝不有。即有以辨于空。幻有未始不空。 <lb ed="X" n="0768b19"/><lb ed="R041" n="0725a01"/>即空以明于有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0768b20"/><lb ed="R041" n="0725a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0768b2001">记云。前科二谛圆融。空有一味者。以幻有真空无 <lb ed="X" n="0768b21"/><lb ed="R041" n="0725a03"/>二。为中道故。淸凉云。由无性故空。是空義。缘生故 <lb ed="X" n="0768b22"/><lb ed="R041" n="0725a04"/>空。是空所以。既是从缘生。无性故空。故曰真空。而 <lb ed="X" n="0768b23"/><lb ed="R041" n="0725a05"/>又不待壞彼差别法体。然後方空。是故真空未尝 <lb ed="X" n="0768b24"/><lb ed="R041" n="0725a06"/>不有。又即此有法。缘生无性。便名真空。故云即有 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0768c" n="0768c"/> <lb ed="X" n="0768c01"/><lb ed="R041" n="0725a07"/>以辨于空。缘生故有。是有義。无性故有。是有所以。 <lb ed="X" n="0768c02"/><lb ed="R041" n="0725a08"/>既是从缘无性之有。则此有常无自性。是故幻有 <lb ed="X" n="0768c03"/><lb ed="R041" n="0725a09"/>未始不空。又即此无性。擧体从缘而成于有。故云 <lb ed="X" n="0768c04"/><lb ed="R041" n="0725a10"/>即空以明于有。</p><p xml:id="pX26p0768c0407" cb:place="inline">△淸凉云。言第一義空者。非无物 <lb ed="X" n="0768c05"/><lb ed="R041" n="0725a11"/>为空。乃即妙有之真空也。即色之空。方曰真空。亦 <lb ed="X" n="0768c06"/><lb ed="R041" n="0725a12"/>曰妙有。要皆即有之空。方为具德之空。幻有从缘 <lb ed="X" n="0768c07"/><lb ed="R041" n="0725a13"/>无性。如幻化人。非无幻化人。幻化非真。故云幻有。 <lb ed="X" n="0768c08"/><lb ed="R041" n="0725a14"/>亦名妙有。以非有为有。故名妙有。要皆即空之有。 <lb ed="X" n="0768c09"/><lb ed="R041" n="0725a15"/>方为具德之有。</p><p xml:id="pX26p0768c0907" cb:place="inline">△小钞云。真空。未尝不有者。圆成 <lb ed="X" n="0768c10"/><lb ed="R041" n="0725a16"/>实性。非实无故。竺法汰。立本无義。肇公破曰。情尙 <lb ed="X" n="0768c11"/><lb ed="R041" n="0725a17"/>于无。多触言以宾无。未知非有。非真有。非无。非真 <lb ed="X" n="0768c12"/><lb ed="R041" n="0725a18"/>无也。幻有。未始不空者。依他起性。非实有故。支道 <lb ed="X" n="0768c13"/><lb ed="R041" n="0725b01"/>林立即色游玄義。肇公破曰。明色不自色。故虽色 <lb ed="X" n="0768c14"/><lb ed="R041" n="0725b02"/>而非色。此直语色不自色。未领色之非色也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0768c15"/><lb ed="R041" n="0725b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0768c1501">有空有。故不有。空有空。故不空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0768c16"/><lb ed="R041" n="0725b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0768c1601">记曰。有空下。即于幻有真空之上。各显一中道義 <lb ed="X" n="0768c17"/><lb ed="R041" n="0725b05"/>也。初言有者。指幻法自体。即幻有上。非不有義也。 <lb ed="X" n="0768c18"/><lb ed="R041" n="0725b06"/>次言空有者。谓此幻法。从缘无性。即空之有。是空 <lb ed="X" n="0768c19"/><lb ed="R041" n="0725b07"/>家之有故。言空有。故不有者。以其擧体全空。无所 <lb ed="X" n="0768c20"/><lb ed="R041" n="0725b08"/>有故。即幻有上。非有義也。非有。非不有无二。是幻 <lb ed="X" n="0768c21"/><lb ed="R041" n="0725b09"/>有義。大品云。诸法无所有。如是有故。次云空者。指 <lb ed="X" n="0768c22"/><lb ed="R041" n="0725b10"/>真空上。非不空義也。言有空者。谓此真空。是缘生 <lb ed="X" n="0768c23"/><lb ed="R041" n="0725b11"/>无性之空。即有之空。是有家之空。故云有空。故不 <lb ed="X" n="0768c24"/><lb ed="R041" n="0725b12"/>空者。不待灭缘生。方为空故。全有之空。是不空故。 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0769a" n="0769a"/> <lb ed="X" n="0769a01"/><lb ed="R041" n="0725b13"/>即真空上。非空義也。非空。非不空无二。是真空義。 <lb ed="X" n="0769a02"/><lb ed="R041" n="0725b14"/>经云。空。不空不可说。名为真空。中论云。无性法亦 <lb ed="X" n="0769a03"/><lb ed="R041" n="0725b15"/>无。一切法空故。</p><p xml:id="pX26p0769a0307" cb:place="inline">△淸凉疏云。幻有。即是不有有。真 <lb ed="X" n="0769a04"/><lb ed="R041" n="0725b16"/>空。即是不空空。不空空故。名不真空。不有有故。名 <lb ed="X" n="0769a05"/><lb ed="R041" n="0725b17"/>非实有。非空非有。是中道義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0769a06"/><lb ed="R041" n="0725b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0769a0601">不空之空。空而非断。不有之有。有而不常。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0769a07"/><lb ed="R041" n="0726a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0769a0701">记云。不空不有。显正也。非断非常。拣非也。</p><p xml:id="pX26p0769a0717" cb:place="inline">△淸凉 <lb ed="X" n="0769a08"/><lb ed="R041" n="0726a02"/>云。缘生无性故空。则非无见断见之空。为真空也。 <lb ed="X" n="0769a09"/><lb ed="R041" n="0726a03"/>无性缘生故有。则非常见有见之有。是幻有也。</p><p xml:id="pX26p0769a0919" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0769a10"/><lb ed="R041" n="0726a04"/>肇公曰。性常自空。故谓之性空。法性如是。故曰实 <lb ed="X" n="0769a11"/><lb ed="R041" n="0726a05"/>相。言不有不无者。非如有见常见之有。邪见断见 <lb ed="X" n="0769a12"/><lb ed="R041" n="0726a06"/>之无耳。</p><p xml:id="pX26p0769a1204" cb:place="inline">△玄谈云。虽空不断。虽有不常。此即中论。 <lb ed="X" n="0769a13"/><lb ed="R041" n="0726a07"/>及智论文。且约空为真谛。有为俗谛者。空是即有 <lb ed="X" n="0769a14"/><lb ed="R041" n="0726a08"/>之空。故虽空不断。斯则即俗之真也。不同始教。如 <lb ed="X" n="0769a15"/><lb ed="R041" n="0726a09"/>龟毛兔角。方说名空。虽有不常者。有是即空之有。 <lb ed="X" n="0769a16"/><lb ed="R041" n="0726a10"/>故此有非常。斯则即真之俗也。若有定是有。便堕 <lb ed="X" n="0769a17"/><lb ed="R041" n="0726a11"/>常见。故中论云。定有则著常。定无则著断。是故有 <lb ed="X" n="0769a18"/><lb ed="R041" n="0726a12"/>智者。不应著有无。非断非常。即是中道。</p><p xml:id="pX26p0769a1816" cb:place="inline">△影公中 <lb ed="X" n="0769a19"/><lb ed="R041" n="0726a13"/>论序云。然统其要归。则会通二谛。以真谛故无有。 <lb ed="X" n="0769a20"/><lb ed="R041" n="0726a14"/>俗谛故无无。真故无有。则虽无而有。俗故无无。则 <lb ed="X" n="0769a21"/><lb ed="R041" n="0726a15"/>虽有而无。虽有而无。则不累于有。虽无而有。则不 <lb ed="X" n="0769a22"/><lb ed="R041" n="0726a16"/>滞于无。不滞于无。则断见绝息。不存于有。则常见 <lb ed="X" n="0769a23"/><lb ed="R041" n="0726a17"/>冰消。</p><p xml:id="pX26p0769a2303" cb:place="inline">△小钞云。空有两门。二宗迢然。淸凉廣明。文 <lb ed="X" n="0769a24"/><lb ed="R041" n="0726a18"/>繁義博。贤首三对。囊括无遗。此是真空观门。开宗 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0769b" n="0769b"/> <lb ed="X" n="0769b01"/><lb ed="R041" n="0726b01"/>枢钥。登高披图。见一斑矣。淸凉云。即真即有。通会 <lb ed="X" n="0769b02"/><lb ed="R041" n="0726b02"/>二宗。即真之有。则法相宗。即有之真。是法性宗。两 <lb ed="X" n="0769b03"/><lb ed="R041" n="0726b03"/>不相離。方成无碍。斯则贤首融通性相之枢钥也。 <lb ed="X" n="0769b04"/><lb ed="R041" n="0726b04"/>学者详之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0769b05"/><lb ed="R041" n="0726b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0769b0501">四执既亡。百非斯遣。般若玄旨。斯之谓与。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0769b06"/><lb ed="R041" n="0726b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0769b0601">圭山云。会色归空。无增益谤。明空即色。无损减谤。 <lb ed="X" n="0769b07"/><lb ed="R041" n="0726b07"/>色空无碍。无双非戏论谤。泯绝无寄。无双亦相违 <lb ed="X" n="0769b08"/><lb ed="R041" n="0726b08"/>谤。四谤既无。百非斯绝。<anchor xml:id="nkr_note_add_0769b0801" n="0769b0801"/><anchor xml:id="beg0769b0801" n="0769b0801"/>已<anchor xml:id="end0769b0801"/>当八部般若。无相大乘 <lb ed="X" n="0769b09"/><lb ed="R041" n="0726b09"/>之极致也。</p><p xml:id="pX26p0769b0905" cb:place="inline">△淸凉云。今显初门具德四句。一。真如 <lb ed="X" n="0769b10"/><lb ed="R041" n="0726b10"/>是有義。二。真性是空。三。真如亦有亦空。四。真性非 <lb ed="X" n="0769b11"/><lb ed="R041" n="0726b11"/>有非空。一重四句中更有四重四门。然执著成见。 <lb ed="X" n="0769b12"/><lb ed="R041" n="0726b12"/>取成四谤。若能不住。无分别智。遍入四句。则远離 <lb ed="X" n="0769b13"/><lb ed="R041" n="0726b13"/>四谤。不滞空有。何行不成。又随一句。则具馀三。若 <lb ed="X" n="0769b14"/><lb ed="R041" n="0726b14"/>随阙者。则非具德。又云。为法之相。不出有无。设非 <lb ed="X" n="0769b15"/><lb ed="R041" n="0726b15"/>有非无。若有此者。亦不出有。若无此句。亦不出无。 <lb ed="X" n="0769b16"/><lb ed="R041" n="0726b16"/>但遣有无。万法斯寂。</p><p xml:id="pX26p0769b1609" cb:place="inline">△起信钞云。一异有无等。各 <lb ed="X" n="0769b17"/><lb ed="R041" n="0726b17"/>一四句。共成十六。又过现未来。各有十六。成四十 <lb ed="X" n="0769b18"/><lb ed="R041" n="0726b18"/>八。又<anchor xml:id="nkr_note_add_0769b1801" n="0769b1801"/><anchor xml:id="beg0769b1801" n="0769b1801"/>已<anchor xml:id="end0769b1801"/>起未起。各四十八。共成九十六。幷根本之 <lb ed="X" n="0769b19"/><lb ed="R041" n="0727a01"/>四。都成百非。若以论下文。真如自性。非有相。非无 <lb ed="X" n="0769b20"/><lb ed="R041" n="0727a02"/>相。非有有相。非无无相。非有无俱相。例非一相非 <lb ed="X" n="0769b21"/><lb ed="R041" n="0727a03"/>异等十句。此十句。一一能生十使烦恼。亦成百非。</p> <lb ed="X" n="0769b22"/><lb ed="R041" n="0727a04"/><p xml:id="pX26p0769b2201">△记云。百非斯遣者。论曰。百非非非。千是非是。非 <lb ed="X" n="0769b23"/><lb ed="R041" n="0727a05"/>百非。背千是。非非中中。背背天天。演水之谈。足断 <lb ed="X" n="0769b24"/><lb ed="R041" n="0727a06"/>而止。审虑之量。手亡而住。可谓般若二谛。中道之 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0769c" n="0769c"/> <lb ed="X" n="0769c01"/><lb ed="R041" n="0727a07"/>大宗也。释摩诃衍论云。百非非。非非百。非非非。中 <lb ed="X" n="0769c02"/><lb ed="R041" n="0727a08"/>中云云。谓以非非。非去其非。故无非也。</p><p xml:id="pX26p0769c0216" cb:place="inline">△会要云。 <lb ed="X" n="0769c03"/><lb ed="R041" n="0727a09"/>此之空有。与肇论有无不同。彼论有无。随世计说。 <lb ed="X" n="0769c04"/><lb ed="R041" n="0727a10"/>相因而生。故论云。若以有为有。则以无为无。密严 <lb ed="X" n="0769c05"/><lb ed="R041" n="0727a11"/>经云。要待于有法。而起于无见。如见牛有角。计兔 <lb ed="X" n="0769c06"/><lb ed="R041" n="0727a12"/>无角等。二谛收之。但俗谛耳。仁王经云。若取著一 <lb ed="X" n="0769c07"/><lb ed="R041" n="0727a13"/>二。若有若无。即世俗谛是也。此云即有之真空。即 <lb ed="X" n="0769c08"/><lb ed="R041" n="0727a14"/>空之幻有。与彼遍计所执。有无之理。居然异也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0769c09"/><lb ed="R041" n="0727a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0769c0901">若历事备陈。言过二十万颂。若撮其枢要。理尽一十 <lb ed="X" n="0769c10"/><lb ed="R041" n="0727a16"/>四行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0769c11"/><lb ed="R041" n="0727a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0769c1101">疏抄云。如大般若者。如般若淸净。遍历八十馀科。 <lb ed="X" n="0769c12"/><lb ed="R041" n="0727a18"/>递为其首。成百馀卷。如淸净既尔。若以无生为首。 <lb ed="X" n="0769c13"/><lb ed="R041" n="0727b01"/>亦遍历诸法。无性无相无得等。一二皆然。故贤首 <lb ed="X" n="0769c14"/><lb ed="R041" n="0727b02"/>云。若历事备陈。言过二十万颂。</p><p xml:id="pX26p0769c1413" cb:place="inline">△会要云。二十万 <lb ed="X" n="0769c15"/><lb ed="R041" n="0727b03"/>颂。属六百卷大部也。西域法。以颂定数。三十二字 <lb ed="X" n="0769c16"/><lb ed="R041" n="0727b04"/>为一颂。一颂为一数。故大部该二十万颂。</p><p xml:id="pX26p0769c1617" cb:place="inline">△记云。 <lb ed="X" n="0769c17"/><lb ed="R041" n="0727b05"/>一十四行者。行即十七字之行耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0769c18"/><lb ed="R041" n="0727b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0769c1801">是知诠真之教。乍廣略而随缘。超言之宗。性圆通而 <lb ed="X" n="0769c19"/><lb ed="R041" n="0727b07"/>俱现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0769c20"/><lb ed="R041" n="0727b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0769c2001">廣略随缘者。依起信云。以或有众生以自力廣闻 <lb ed="X" n="0769c21"/><lb ed="R041" n="0727b09"/>而取解。亦以自力少闻而多解。又或因廣论而得 <lb ed="X" n="0769c22"/><lb ed="R041" n="0727b10"/>解。复以少文摄多闻而取解故。</p><p xml:id="pX26p0769c2213" cb:place="inline">△会要云。宗谓宗 <lb ed="X" n="0769c23"/><lb ed="R041" n="0727b11"/>旨。此所诠之性宗。在廣部诠量非增。在略部诠量 <lb ed="X" n="0769c24"/><lb ed="R041" n="0727b12"/>非减。一皆圆满融通也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0770a" n="0770a"/> <lb ed="X" n="0770a01"/><lb ed="R041" n="0727b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770a0101">般若心经者。实谓曜昏衢之高炬。济苦海之迅航。拯 <lb ed="X" n="0770a02"/><lb ed="R041" n="0727b14"/>物导迷。莫斯为最。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770a03"/><lb ed="R041" n="0727b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770a0301">会要云。昏衢高炬者。如仁王经。以般若喩于摩尼 <lb ed="X" n="0770a04"/><lb ed="R041" n="0727b16"/>大宝。体具众德。乃至云。若于暗夜。置高床上。光照 <lb ed="X" n="0770a05"/><lb ed="R041" n="0727b17"/>天地。明如日出。苦海迅航者。则般若独能为舟也。 <lb ed="X" n="0770a06"/><lb ed="R041" n="0727b18"/>若以六度共为舟。则施。为船底。戒。为船帮。忍。如板。 <lb ed="X" n="0770a07"/><lb ed="R041" n="0728a01"/>进。如棹。定。如坠石。慧。如稍人也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770a08"/><lb ed="R041" n="0728a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770a0801">然。则般若。以神鉴为体。波罗蜜多。以到彼岸为功。心。 <lb ed="X" n="0770a09"/><lb ed="R041" n="0728a03"/>显要妙所归。经。乃贯穿言教。从法就喩。诠旨为目。故 <lb ed="X" n="0770a10"/><lb ed="R041" n="0728a04"/>言般若波罗蜜多心经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770a11"/><lb ed="R041" n="0728a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770a1101">会要云。依起信中。本觉般若体也。此体灵明。本自 <lb ed="X" n="0770a12"/><lb ed="R041" n="0728a06"/>神解。故云谓心体離念。離念相者等虚空界。无所 <lb ed="X" n="0770a13"/><lb ed="R041" n="0728a07"/>不遍。又云。有大智慧光明義等。若始觉。般若用也。 <lb ed="X" n="0770a14"/><lb ed="R041" n="0728a08"/>无知论曰。般若可虚而照。真谛可亡而知。万动可 <lb ed="X" n="0770a15"/><lb ed="R041" n="0728a09"/>即而静。圣应可无而为。皆神妙也今通诠二种。则 <lb ed="X" n="0770a16"/><lb ed="R041" n="0728a10"/>实相属本。观照属始也。</p><p xml:id="pX26p0770a1610" cb:place="inline">△记云。肇公曰。然则智有 <lb ed="X" n="0770a17"/><lb ed="R041" n="0728a11"/>穷幽之鉴。而无知焉。神有应会之用。而无虑焉。神 <lb ed="X" n="0770a18"/><lb ed="R041" n="0728a12"/>无虑。故能独王于世表。智无知。故能玄照于事外。 <lb ed="X" n="0770a19"/><lb ed="R041" n="0728a13"/>经云。般若无知。无所不知。则观照实相也。功者。用 <lb ed="X" n="0770a20"/><lb ed="R041" n="0728a14"/>也。谓漉人天鱼。渡生死海。置涅槃岸。乃斯妙慧之 <lb ed="X" n="0770a21"/><lb ed="R041" n="0728a15"/>功用也。前<anchor xml:id="nkr_note_add_0770a2101" n="0770a2101"/><anchor xml:id="beg0770a2101" n="0770a2101"/>已<anchor xml:id="end0770a2101"/>廣叙所诠之经。此特显能诠文字般 <lb ed="X" n="0770a22"/><lb ed="R041" n="0728a16"/>若。略能摄廣。是六百卷中之要妙。言是般若部中 <lb ed="X" n="0770a23"/><lb ed="R041" n="0728a17"/>之心。如人心藏。是一身之要也。般若。法也。心。乃喩 <lb ed="X" n="0770a24"/><lb ed="R041" n="0728a18"/>焉。心经为诠。般若为旨。结为题目矣。</p><p xml:id="pX26p0770a2415" cb:place="inline">△按远法师 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0770b" n="0770b"/> <lb ed="X" n="0770b01"/><lb ed="R041" n="0728b01"/>阿毘昙释曰。阿毘昙心者。三藏之要领。咏歌之微 <lb ed="X" n="0770b02"/><lb ed="R041" n="0728b02"/>言。源流廣大。管综众经。领其宗会。故作者以心为 <lb ed="X" n="0770b03"/><lb ed="R041" n="0728b03"/>名焉。有出家开士。字法勝。以阿毘昙源流廣大。卒 <lb ed="X" n="0770b04"/><lb ed="R041" n="0728b04"/>难寻究。别撰斯部。凡二百五十偈。以为要解。号之 <lb ed="X" n="0770b05"/><lb ed="R041" n="0728b05"/>曰心。古师以多心目此经。即远公阿毘昙義。净觉。 <lb ed="X" n="0770b06"/><lb ed="R041" n="0728b06"/>力拣喩法。连珠记亦云。疏主顺译人之意。皆非通 <lb ed="X" n="0770b07"/><lb ed="R041" n="0728b07"/>義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770b08"/><lb ed="R041" n="0728b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770b0801">〇将释此经。五门分别。一。教兴。二。藏摄。三。宗趣。四。释 <lb ed="X" n="0770b09"/><lb ed="R041" n="0728b09"/>题。五解文。</p><p xml:id="pX26p0770b0905" cb:place="inline">〇初教兴者。依大智度论云。如<name role="" type="person">须弥山</name>王。 <lb ed="X" n="0770b10"/><lb ed="R041" n="0728b10"/>非无因缘。非少因缘。令得振动。般若教兴。亦复如是。 <lb ed="X" n="0770b11"/><lb ed="R041" n="0728b11"/>具多因缘。一。谓欲破外道诸邪见故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770b12"/><lb ed="R041" n="0728b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770b1201">记云。谓末伽黎等。廣起有无等见。行于理外。<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0770b13"/><lb ed="R041" n="0728b13"/>说般若等经。破实我法。化令入道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770b14"/><lb ed="R041" n="0728b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770b1401">二。欲迴二乘令入大乘故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770b15"/><lb ed="R041" n="0728b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770b1501">鹿园之器。方等弹诃。渐<anchor xml:id="nkr_note_add_0770b1501" n="0770b1501"/><anchor xml:id="beg0770b1501" n="0770b1501"/>已<anchor xml:id="end0770b1501"/>成熟。般若廣说诸法自 <lb ed="X" n="0770b16"/><lb ed="R041" n="0728b16"/>性皆空。引令入大。故大品云。若人欲得阿罗汉果。 <lb ed="X" n="0770b17"/><lb ed="R041" n="0728b17"/>当学般若波罗蜜等。</p><p xml:id="pX26p0770b1709" cb:place="inline">△会要云。天台判为通教。以 <lb ed="X" n="0770b18"/><lb ed="R041" n="0728b18"/>三人同修。如三兽渡河之喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770b19"/><lb ed="R041" n="0729a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770b1901">三。令小菩萨不迷空故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770b20"/><lb ed="R041" n="0729a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770b2001">即下拣地前菩萨。有三种空乱意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770b21"/><lb ed="R041" n="0729a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770b2101">四。令悟二谛中道。生正见故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770b22"/><lb ed="R041" n="0729a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770b2201">信解真正。了悟中真。不执定实色空。方名正见。二 <lb ed="X" n="0770b23"/><lb ed="R041" n="0729a05"/>谛中道者。以是此经之所诠故。</p><p xml:id="pX26p0770b2313" cb:place="inline">△晋水云。前明缘 <lb ed="X" n="0770b24"/><lb ed="R041" n="0729a06"/>起。莫逾色空。幻色俗谛。真空真谛。二谛无碍。唯一 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0770c" n="0770c"/> <lb ed="X" n="0770c01"/><lb ed="R041" n="0729a07"/>中道。</p><p xml:id="pX26p0770c0103" cb:place="inline">△玄谈云。仁王虽有二谛。智照无二。涅槃本 <lb ed="X" n="0770c02"/><lb ed="R041" n="0729a08"/>唯一谛。解惑分二。昔人云。二谛幷非双。恒乖未曾 <lb ed="X" n="0770c03"/><lb ed="R041" n="0729a09"/>各。即其義也。生公云。是非相待。故有真俗名生。一 <lb ed="X" n="0770c04"/><lb ed="R041" n="0729a10"/>谛为真。二言成权矣。即涅槃经意也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770c05"/><lb ed="R041" n="0729a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770c0501">五。显<persName>佛</persName>勝德。生净信故。六。欲令发大菩提心故。七。令 <lb ed="X" n="0770c06"/><lb ed="R041" n="0729a12"/>修菩萨深廣行故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770c07"/><lb ed="R041" n="0729a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770c0701">记云。欲成勝行。故演斯经。以净信大心。万行之本。 <lb ed="X" n="0770c08"/><lb ed="R041" n="0729a14"/>又发三心。修十信。即是行故。<persName>佛</persName>德者。常等四德。及 <lb ed="X" n="0770c09"/><lb ed="R041" n="0729a15"/><persName>佛</persName>地河沙真净功德。同花严擧果欢乐生信心也。 <lb ed="X" n="0770c10"/><lb ed="R041" n="0729a16"/>以空宗言<persName>佛</persName>德空。多引此经无所得義。故疏云。显 <lb ed="X" n="0770c11"/><lb ed="R041" n="0729a17"/><persName>佛</persName>勝德。明<persName>佛</persName>德不空也。具如後文。大菩提心。即起 <lb ed="X" n="0770c12"/><lb ed="R041" n="0729a18"/>信信成就发心三种也。離相为深。随相为廣。般若 <lb ed="X" n="0770c13"/><lb ed="R041" n="0729b01"/>具明二行故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770c14"/><lb ed="R041" n="0729b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770c1401">八。令断一切诸重障故。九。令得菩提涅槃果故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770c15"/><lb ed="R041" n="0729b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770c1501">二障二果如下。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770c16"/><lb ed="R041" n="0729b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770c1601">十。流至後代益众众生故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770c17"/><lb ed="R041" n="0729b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770c1701">会要云。後门发明利益。即前九相。後门是总。前九 <lb ed="X" n="0770c18"/><lb ed="R041" n="0729b06"/>是别。又此九益。总摄三聚。初。即邪定聚。二。三。不定 <lb ed="X" n="0770c19"/><lb ed="R041" n="0729b07"/>聚。以三中是十信初发心故。所见犹滥小故。四既 <lb ed="X" n="0770c20"/><lb ed="R041" n="0729b08"/>正见。乃至第九。是正定聚。故知大乘引摄无边。三 <lb ed="X" n="0770c21"/><lb ed="R041" n="0729b09"/>聚普载。九类等运。非但一分半众生而<anchor xml:id="nkr_note_add_0770c2101" n="0770c2101"/><anchor xml:id="beg0770c2101" n="0770c2101"/>已<anchor xml:id="end0770c2101"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0770c22"/><lb ed="R041" n="0729b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770c2201">略说此十。具收彼意。令此教兴。</p> <lb ed="X" n="0770c23"/><lb ed="R041" n="0729b11"/><p xml:id="pX26p0770c2301">〇第二藏摄者。谓三藏之中。契经藏摄。二藏之内。菩 <lb ed="X" n="0770c24"/><lb ed="R041" n="0729b12"/>萨藏摄。权实教中。实教所摄。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0771a" n="0771a"/> <lb ed="X" n="0771a01"/><lb ed="R041" n="0729b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0771a0101">记云。三藏经。律论也。经。非馀二故。二藏。声闻菩萨 <lb ed="X" n="0771a02"/><lb ed="R041" n="0729b14"/>也。今非二乘故。<persName>佛</persName>说一大藏教。有就機方便权宜 <lb ed="X" n="0771a03"/><lb ed="R041" n="0729b15"/>说。有称性决了真实说。今经决了真实。故云实教 <lb ed="X" n="0771a04"/><lb ed="R041" n="0729b16"/>摄也。教中权实多门。今依花严说。前二为权。後三 <lb ed="X" n="0771a05"/><lb ed="R041" n="0729b17"/>为实。以戒贤。智光。所判真谛之空。非第一義空。故 <lb ed="X" n="0771a06"/><lb ed="R041" n="0729b18"/>不摄此。准淸凉云。般若離四句。何曾存空。般若不 <lb ed="X" n="0771a07"/><lb ed="R041" n="0730a01"/>壞四句岂无妙有。大品。仁王。理趣等经。皆属终教。 <lb ed="X" n="0771a08"/><lb ed="R041" n="0730a02"/>般苦现前。即同智照无二。亦同顿教。大品云。一切 <lb ed="X" n="0771a09"/><lb ed="R041" n="0730a03"/>法趣色。即一切皆色。一中具一切。即事事无碍。般 <lb ed="X" n="0771a10"/><lb ed="R041" n="0730a04"/>若義该五教。即具圆矣。若约当经。显诠分齐。疏文 <lb ed="X" n="0771a11"/><lb ed="R041" n="0730a05"/>依璎珞三观释经。当前第三。双拣双拂。真空现前。 <lb ed="X" n="0771a12"/><lb ed="R041" n="0730a06"/>不生不灭。无智无得。即当第四。前疏廣叙中道。下 <lb ed="X" n="0771a13"/><lb ed="R041" n="0730a07"/>文备彰相作相成。互存互泯。无碍自在。即当第五。 <lb ed="X" n="0771a14"/><lb ed="R041" n="0730a08"/>是故疏主判云。实教所摄。乃将今家五教後三。合 <lb ed="X" n="0771a15"/><lb ed="R041" n="0730a09"/>为一实也。</p><p xml:id="pX26p0771a1505" cb:place="inline">△会要云。今判此经实教摄者。拣前菩 <lb ed="X" n="0771a16"/><lb ed="R041" n="0730a10"/>萨藏中。含权实故。此宗空義。亦有判一分但空之 <lb ed="X" n="0771a17"/><lb ed="R041" n="0730a11"/>说。名曰始教。非约全部。以一经中。容有多教故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0771a18"/><lb ed="R041" n="0730a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0771a1801">〇第三宗趣者。语之所表。曰宗。宗之所归。曰趣。然。先 <lb ed="X" n="0771a19"/><lb ed="R041" n="0730a13"/>总後别。总。以三种般若为宗。一。实相。谓所观真性。二。 <lb ed="X" n="0771a20"/><lb ed="R041" n="0730a14"/>观照。谓能观妙慧。三。文字。谓诠上之教。不越此三。故 <lb ed="X" n="0771a21"/><lb ed="R041" n="0730a15"/>以为宗。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0771a22"/><lb ed="R041" n="0730a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0771a2201">记云。大论云。说智及智处。智智皆般若。晓公曰。此 <lb ed="X" n="0771a23"/><lb ed="R041" n="0730a17"/>中即显三种般若。说智者。文字般若。及智处者。实 <lb ed="X" n="0771a24"/><lb ed="R041" n="0730a18"/>相般若。智智。即观照般若。是三。皆此经之宗。古德 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0771b" n="0771b"/> <lb ed="X" n="0771b01"/><lb ed="R041" n="0730b01"/>云。妙心湛然。无相而相。谓之实相。实相随缘。为诸 <lb ed="X" n="0771b02"/><lb ed="R041" n="0730b02"/>法之真性。肇公曰。实相。法性。性空。本无。缘会。一義 <lb ed="X" n="0771b03"/><lb ed="R041" n="0730b03"/>耳。观照。即正体。智等无相。離分别之慧也。或说五 <lb ed="X" n="0771b04"/><lb ed="R041" n="0730b04"/>种般若。不離此三。故云不越等。</p><p xml:id="pX26p0771b0413" cb:place="inline">△慈雲式师云。实 <lb ed="X" n="0771b05"/><lb ed="R041" n="0730b05"/>相。观照。文字。异名而同体。不可思议智境。实相也。 <lb ed="X" n="0771b06"/><lb ed="R041" n="0730b06"/>不可思议智光。观照也。不可思议智炬。文字也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0771b07"/><lb ed="R041" n="0730b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0771b0701">别。亦有三。一。教義一对。以文字教为宗。馀二義为趣。 <lb ed="X" n="0771b08"/><lb ed="R041" n="0730b08"/>二。境智一对。以真空境为宗。观照智为趣。三。因果一 <lb ed="X" n="0771b09"/><lb ed="R041" n="0730b09"/>对。以菩提因行为宗。菩提果德为趣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0771b10"/><lb ed="R041" n="0730b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0771b1001">记云。一。深穷教海。意在见理成智也。二。谛观正理。 <lb ed="X" n="0771b11"/><lb ed="R041" n="0730b11"/>意其破惑发智也。因行。即观照妙慧也。果德为趣。 <lb ed="X" n="0771b12"/><lb ed="R041" n="0730b12"/>非<persName>佛</persName>德空矣。其通宗者。般若以无相为宗。含于始 <lb ed="X" n="0771b13"/><lb ed="R041" n="0730b13"/>顿实三教。今经。正当顿实。</p><p xml:id="pX26p0771b1311" cb:place="inline">△会要云。初。以能诠文 <lb ed="X" n="0771b14"/><lb ed="R041" n="0730b14"/>字为宗。以所诠实相观照義理为趣。此则因文字 <lb ed="X" n="0771b15"/><lb ed="R041" n="0730b15"/>般若而悟实相等。故先以教为宗也。仁王云。一十 <lb ed="X" n="0771b16"/><lb ed="R041" n="0730b16"/>二分。皆如如文字。修文字者。不離文字。不著文字。 <lb ed="X" n="0771b17"/><lb ed="R041" n="0730b17"/>无文字相。非无文字。乃至是即名为修文字者。而 <lb ed="X" n="0771b18"/><lb ed="R041" n="0730b18"/>能得于般若真性等。</p><p xml:id="pX26p0771b1809" cb:place="inline">△泐师云。此经。以单法为名。 <lb ed="X" n="0771b19"/><lb ed="R041" n="0731a01"/>实相为体。观照为宗。度苦为用。大乘为教相。单法 <lb ed="X" n="0771b20"/><lb ed="R041" n="0731a02"/>者。即般若波罗蜜多也。实相者。即诸法空相也。观 <lb ed="X" n="0771b21"/><lb ed="R041" n="0731a03"/>照者。照见五蕴皆空。度苦者。度一切苦厄也。大乘 <lb ed="X" n="0771b22"/><lb ed="R041" n="0731a04"/>者。菩萨所行深般若也。按泐师此解。依台家五重 <lb ed="X" n="0771b23"/><lb ed="R041" n="0731a05"/>玄義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0771b24"/><lb ed="R041" n="0731a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0771b2401">〇第四释题者。般若波罗蜜多心经。亦有三对。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0771c" n="0771c"/> <lb ed="X" n="0771c01"/><lb ed="R041" n="0731a07"/><p xml:id="pX26p0771c0101">经题。般若波罗蜜多心经。</p> <lb ed="X" n="0771c02"/><lb ed="R041" n="0731a08"/><p xml:id="pX26p0771c0201">【疏】初。教義分二。谓般若心。是所诠之義。经之一字是 <lb ed="X" n="0771c03"/><lb ed="R041" n="0731a09"/>能诠之教。即能诠般若之经。是依義立名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0771c04"/><lb ed="R041" n="0731a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0771c0401">记云。谓般若心者。标擧也。是所诠之義者。判释也。 <lb ed="X" n="0771c05"/><lb ed="R041" n="0731a11"/>判此题中。心。及般若等言。皆属所诠之法。不空译 <lb ed="X" n="0771c06"/><lb ed="R041" n="0731a12"/>云。菩萨有般若波罗蜜多心。名普遍智藏。乃至色 <lb ed="X" n="0771c07"/><lb ed="R041" n="0731a13"/>性是空。空性是色等。即心。是所诠法。明矣。圭山曰。 <lb ed="X" n="0771c08"/><lb ed="R041" n="0731a14"/>藏和尙。释般若心经疏。作所诠義。释心字。意云。般 <lb ed="X" n="0771c09"/><lb ed="R041" n="0731a15"/>若之心。是万法之体。故云心也。会同坚实用。释圆 <lb ed="X" n="0771c10"/><lb ed="R041" n="0731a16"/>觉妙心云。不同缘虑。集起之義。肉团粗浅。不必拣 <lb ed="X" n="0771c11"/><lb ed="R041" n="0731a17"/>之。故云所诠之義。经之云者。诠上般若心也。若心 <lb ed="X" n="0771c12"/><lb ed="R041" n="0731a18"/>作喩释。即心经二字。能诠教也。即能等者。依所诠 <lb ed="X" n="0771c13"/><lb ed="R041" n="0731b01"/>義。立能诠名。依主释也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0771c14"/><lb ed="R041" n="0731b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0771c1401">二。就所诠義中。法喩分二。谓般若等。是所显之法。心 <lb ed="X" n="0771c15"/><lb ed="R041" n="0731b03"/>之一字。是能显之喩。即般若内。统摄要妙之義。况人 <lb ed="X" n="0771c16"/><lb ed="R041" n="0731b04"/>心藏。为主为要。统极之本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0771c17"/><lb ed="R041" n="0731b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0771c1701">二就下。初。约所诠以指法。就上所诠義中。复取心 <lb ed="X" n="0771c18"/><lb ed="R041" n="0731b06"/>字。以喩能诠教勝。唯般若等。是所诠之法。故不言 <lb ed="X" n="0771c19"/><lb ed="R041" n="0731b07"/>所喩。复云所诠。是知实相。观照。非所喩也。独将一 <lb ed="X" n="0771c20"/><lb ed="R041" n="0731b08"/>十四行文字般若。为所喩。故言所引之喩。不言能 <lb ed="X" n="0771c21"/><lb ed="R041" n="0731b09"/>喩。心之下。二。歎能诠以引喩。慈恩云。般若波罗蜜 <lb ed="X" n="0771c22"/><lb ed="R041" n="0731b10"/>多者。大经之通名。心经者。此经之别称。般若之心 <lb ed="X" n="0771c23"/><lb ed="R041" n="0731b11"/>经也。草堂曰。亦作能诠教释。意云。此半纸之经。是 <lb ed="X" n="0771c24"/><lb ed="R041" n="0731b12"/>六百卷之中也。即纥利陀耶。此云肉团心。引喩略 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0772a" n="0772a"/> <lb ed="X" n="0772a01"/><lb ed="R041" n="0731b13"/>经。是大部之心藏。即文字般若。是所喩。心之一字。 <lb ed="X" n="0772a02"/><lb ed="R041" n="0731b14"/>是能喩也。况。譬也。譬此略经。唯谈妙最。馀藏六腑。 <lb ed="X" n="0772a03"/><lb ed="R041" n="0731b15"/>喩廣说经。故云统极之本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0772a04"/><lb ed="R041" n="0731b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772a0401">三。就前法中。有体用分二。谓般若是体。此云智慧。即 <lb ed="X" n="0772a05"/><lb ed="R041" n="0731b17"/>神悟玄奥。妙证真源也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0772a06"/><lb ed="R041" n="0731b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772a0601">记云。就前法中者。即就前所诠法中。非所喩文字 <lb ed="X" n="0772a07"/><lb ed="R041" n="0732a01"/>般若中也。体用多门。略分三義。一。寂体。照用。则实 <lb ed="X" n="0772a08"/><lb ed="R041" n="0732a02"/>相。观照。为体用也。二。权实二智。以照真。涉俗。分体 <lb ed="X" n="0772a09"/><lb ed="R041" n="0732a03"/>用也。三。直就大乘以明体用。则以当法包含为体。 <lb ed="X" n="0772a10"/><lb ed="R041" n="0732a04"/>运载功能为用也。此疏取到岸为用。证真为体。正 <lb ed="X" n="0772a11"/><lb ed="R041" n="0732a05"/>用第三。兼之前二。若以翻尽为用。照源作体。则通 <lb ed="X" n="0772a12"/><lb ed="R041" n="0732a06"/>用二三。该之第一。以无得无智之般若。会離性離 <lb ed="X" n="0772a13"/><lb ed="R041" n="0732a07"/>相之真源。故证而称妙也。若以真源为实相。则般 <lb ed="X" n="0772a14"/><lb ed="R041" n="0732a08"/>若但目观照文字。若约一法多名。理智互出。以无 <lb ed="X" n="0772a15"/><lb ed="R041" n="0732a09"/>智外之如。故真源即般若。亦无如外之智。故智慧 <lb ed="X" n="0772a16"/><lb ed="R041" n="0732a10"/>即真源矣。</p><p xml:id="pX26p0772a1605" cb:place="inline">△会要云。般若。智论翻为智慧。以性宗。 <lb ed="X" n="0772a17"/><lb ed="R041" n="0732a11"/>二法。总是般若之一心。非如法相。因中名慧。果中 <lb ed="X" n="0772a18"/><lb ed="R041" n="0732a12"/>名智。所以若智若慧。随擧皆得。神悟。即观照也。玄 <lb ed="X" n="0772a19"/><lb ed="R041" n="0732a13"/>奥者。所悟实相也。无知论云。实而非有。虚而不无。 <lb ed="X" n="0772a20"/><lb ed="R041" n="0732a14"/>存而不可论者。其唯圣智乎。妙证下。果证也。起信 <lb ed="X" n="0772a21"/><lb ed="R041" n="0732a15"/>说。至地尽位。以一念相应慧。顿尽无明。妙契心源。 <lb ed="X" n="0772a22"/><lb ed="R041" n="0732a16"/>成究竟觉等。真源。即实相般若。肇公曰。见法实际。 <lb ed="X" n="0772a23"/><lb ed="R041" n="0732a17"/>谓之般若。</p><p xml:id="pX26p0772a2305" cb:place="inline">△梁法彪发题云。云何智慧義。能知诸 <lb ed="X" n="0772a24"/><lb ed="R041" n="0732a18"/>法实相。是智義。能照诸法无生。是慧義。若有照有 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0772b" n="0772b"/> <lb ed="X" n="0772b01"/><lb ed="R041" n="0732b01"/>得。不名智慧。无照无得。而本圆寂。是智慧義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0772b02"/><lb ed="R041" n="0732b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772b0201">波罗蜜多是用。此云到彼岸。即由斯妙慧。翻生死过 <lb ed="X" n="0772b03"/><lb ed="R041" n="0732b03"/>尽。至真空之际。即拣不到岸之慧。故以为名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0772b04"/><lb ed="R041" n="0732b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772b0401">记云。以到岸为用。正约运因成果也。一。由斯妙慧 <lb ed="X" n="0772b05"/><lb ed="R041" n="0732b05"/>者。运行令增也。二。生死过尽者。运惑令灭也。三。真 <lb ed="X" n="0772b06"/><lb ed="R041" n="0732b06"/>空际者。运理令显也。即杂集三转依義。一。心转。真 <lb ed="X" n="0772b07"/><lb ed="R041" n="0732b07"/>性现故。二。道转。行渐增故。三。断转。惑障灭故。又起 <lb ed="X" n="0772b08"/><lb ed="R041" n="0732b08"/>信云。破和合识。是转灭。显现法身。是转显。智纯净。 <lb ed="X" n="0772b09"/><lb ed="R041" n="0732b09"/>是转增。但小不次。</p><p xml:id="pX26p0772b0908" cb:place="inline">不到之慧。拣权小也。</p><p xml:id="pX26p0772b0916" cb:place="inline">△会要云。 <lb ed="X" n="0772b10"/><lb ed="R041" n="0732b10"/>生死。是此岸。烦恼。是中流。涅槃。是彼岸。此经色即 <lb ed="X" n="0772b11"/><lb ed="R041" n="0732b11"/>是空。何有自此岸到彼岸之异耶。问。菩萨未出生 <lb ed="X" n="0772b12"/><lb ed="R041" n="0732b12"/>死。应同二乘。答。菩萨悲智俱修。空有双照。到与不 <lb ed="X" n="0772b13"/><lb ed="R041" n="0732b13"/>到。两途一致。花严云。菩萨不住彼岸。不住中流。而 <lb ed="X" n="0772b14"/><lb ed="R041" n="0732b14"/>能运此岸众生。到于彼岸。肇公云。诸法实相。谓之 <lb ed="X" n="0772b15"/><lb ed="R041" n="0732b15"/>般若。能不形证。沤和功也。适化众生。谓之沤和。不 <lb ed="X" n="0772b16"/><lb ed="R041" n="0732b16"/>染尘累。般若力也。</p><p xml:id="pX26p0772b1608" cb:place="inline">△法彪云。波罗此言彼岸。蜜多。 <lb ed="X" n="0772b17"/><lb ed="R041" n="0732b17"/>此言度。又言到。言彼岸到者。盖是国语不同。云何 <lb ed="X" n="0772b18"/><lb ed="R041" n="0732b18"/>为到義。生死是此岸。涅槃是彼岸。烦恼为中流。以 <lb ed="X" n="0772b19"/><lb ed="R041" n="0733a01"/>无生慧。能证涅槃。未到云到。是体性能到。故名为 <lb ed="X" n="0772b20"/><lb ed="R041" n="0733a02"/>到。不见因有能到。不见果有所到。是为到義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0772b21"/><lb ed="R041" n="0733a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772b2101">谓体即用故。法之喩故。義之教故。立斯名耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0772b22"/><lb ed="R041" n="0733a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772b2201">会要云。一。以体就用。般若即波罗蜜。持业也。二。法 <lb ed="X" n="0772b23"/><lb ed="R041" n="0733a05"/>喩两殊。能所是别。即般若等之心。三。教義宛殊。能 <lb ed="X" n="0772b24"/><lb ed="R041" n="0733a06"/>所诠异。即般若等之经。皆依主也。若经字通馀。般 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0772c" n="0772c"/> <lb ed="X" n="0772c01"/><lb ed="R041" n="0733a07"/>若当自。亦拣别依主。又法喩两殊。相违释也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0772c02"/><lb ed="R041" n="0733a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">解文</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772c0201">〇自下第五解文。向下廣释。此既心经。是以无序。及 <lb ed="X" n="0772c03"/><lb ed="R041" n="0733a09"/>流通也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0772c04"/><lb ed="R041" n="0733a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772c0401">记云。慈恩云。录大经妙最。别出此经。三分二序。故 <lb ed="X" n="0772c05"/><lb ed="R041" n="0733a11"/>皆遗缺。然。馀译各具。</p><p xml:id="pX26p0772c0509" cb:place="inline">△会要云。应是结集圣人。安 <lb ed="X" n="0772c06"/><lb ed="R041" n="0733a12"/>不安也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0772c07"/><lb ed="R041" n="0733a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772c0701">文中分二。初。显了般若。後。即说咒曰下。明秘密般若。 <lb ed="X" n="0772c08"/><lb ed="R041" n="0733a14"/>何以辨此二者。谓显了。明说。令生慧解。灭烦恼障。以 <lb ed="X" n="0772c09"/><lb ed="R041" n="0733a15"/>咒。秘密言。令诵生福。灭罪业障。为灭二障。成二严故。 <lb ed="X" n="0772c10"/><lb ed="R041" n="0733a16"/>说此二分。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0772c11"/><lb ed="R041" n="0733a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772c1101">会要云。问。何故不配报障。答。报由业招。业谢报亡。 <lb ed="X" n="0772c12"/><lb ed="R041" n="0733a18"/>如四谛中。断集谛因时。苦谛之果自灭也。修显生 <lb ed="X" n="0772c13"/><lb ed="R041" n="0733b01"/>福。历文皆是。诵蜜生慧。在教尤多。</p><p xml:id="pX26p0772c1314" cb:place="inline">如花严四十二 <lb ed="X" n="0772c14"/><lb ed="R041" n="0733b02"/>字母。即皆般若。修此门者。现身之中。成就慧身。如 <lb ed="X" n="0772c15"/><lb ed="R041" n="0733b03"/>不空三藏。四十二字观行中说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0772c16"/><lb ed="R041" n="0733b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772c1601">就前文中。亦二。初。略标纲要分。二。从舍利子色不异 <lb ed="X" n="0772c17"/><lb ed="R041" n="0733b05"/>空下。明廣陈实義分。以義非顿显。故先略标。非略能 <lb ed="X" n="0772c18"/><lb ed="R041" n="0733b06"/>具。故次廣释。必前。是據行略标。後。即就解廣陈。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0772c19"/><lb ed="R041" n="0733b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772c1901">会要云。照五蕴空。度一切苦厄。是般若之大体也。 <lb ed="X" n="0772c20"/><lb ed="R041" n="0733b08"/>虽曰蕴空。谓异色空邪。即色空耶。此之空相。垢邪。 <lb ed="X" n="0772c21"/><lb ed="R041" n="0733b09"/>净邪。如是義相。苟不廣释。何能悟入。前是據行等 <lb ed="X" n="0772c22"/><lb ed="R041" n="0733b10"/>者。适公云。自在。与般若相应。名行也。後段。不别标 <lb ed="X" n="0772c23"/><lb ed="R041" n="0733b11"/>行。故唯生解出行。谓观行。在观心中。只须要见五 <lb ed="X" n="0772c24"/><lb ed="R041" n="0733b12"/>蕴皆空。一句之经。印持显现。自能度一切苦厄也。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0773a" n="0773a"/> <lb ed="X" n="0773a01"/><lb ed="R041" n="0733b13"/><p xml:id="pX26p0773a0101">△记云。今经略分。则别译序分之文。译者之妙。巧 <lb ed="X" n="0773a02"/><lb ed="R041" n="0733b14"/>应秦人。而皆别相修多罗摄。略为廣本。亦本略收。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773a03"/><lb ed="R041" n="0733b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773a0301">前中。有四。一。能观人。二。所行行。三。观行境。四。明能观 <lb ed="X" n="0773a04"/><lb ed="R041" n="0733b16"/>利益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773a05"/><lb ed="R041" n="0733b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773a0501">文句云。第一节。言五蕴皆空。为一经之纲领。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773a06"/><lb ed="R041" n="0733b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773a0601">今初。</p> <lb ed="X" n="0773a07"/><lb ed="R041" n="0734a01"/><p xml:id="pX26p0773a0701">【经】观自在菩萨。</p> <lb ed="X" n="0773a08"/><lb ed="R041" n="0734a02"/><p xml:id="pX26p0773a0801">【疏】观自在菩萨者。是能观人名也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773a09"/><lb ed="R041" n="0734a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773a0901">淸凉疏云。言观自在者。或云观世音。梵云婆卢枳 <lb ed="X" n="0773a10"/><lb ed="R041" n="0734a04"/>底。此云观也。湿伐罗。此云自在。若云摄伐多。此云 <lb ed="X" n="0773a11"/><lb ed="R041" n="0734a05"/>音。梵本有二。故译有二名。而法花云。观其音声。皆 <lb ed="X" n="0773a12"/><lb ed="R041" n="0734a06"/>得解脱。即观世音也。若具文业摄化。即观自在故。 <lb ed="X" n="0773a13"/><lb ed="R041" n="0734a07"/>彼中初。语业。称名除七灾。二。身业。礼拜。满二愿。三。 <lb ed="X" n="0773a14"/><lb ed="R041" n="0734a08"/>意业。存念。净三毒。今多念观世音者。语业用多故。 <lb ed="X" n="0773a15"/><lb ed="R041" n="0734a09"/>又人多称故。今取義圆。云观自在。</p><p xml:id="pX26p0773a1514" cb:place="inline">△慈恩说十自 <lb ed="X" n="0773a16"/><lb ed="R041" n="0734a10"/>在。恐繁不引。</p><p xml:id="pX26p0773a1606" cb:place="inline">△西域记。阿嚩罗枳低湿伐罗菩萨。 <lb ed="X" n="0773a17"/><lb ed="R041" n="0734a11"/>唐言观自在。合字连声。梵语如上。分文散音。即阿 <lb ed="X" n="0773a18"/><lb ed="R041" n="0734a12"/>嚩卢枳多。译曰观。伊湿伐罗。译曰自在。旧译为光 <lb ed="X" n="0773a19"/><lb ed="R041" n="0734a13"/>世音。或观世音。或观世自在。皆讹也。</p><p xml:id="pX26p0773a1915" cb:place="inline">△证真钞云。 <lb ed="X" n="0773a20"/><lb ed="R041" n="0734a14"/>诸经标名。唯大悲心陀罗尼。具云观世音自在。</p><p xml:id="pX26p0773a2019" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0773a21"/><lb ed="R041" n="0734a15"/>记云。不空译云。菩萨白言。我欲于会中。说诸菩萨 <lb ed="X" n="0773a22"/><lb ed="R041" n="0734a16"/>普遍智藏。般若波罗蜜多心。蒙<persName>佛</persName>听许。入慧光定。 <lb ed="X" n="0773a23"/><lb ed="R041" n="0734a17"/>照五蕴空。度苦厄等。</p><p xml:id="pX26p0773a2309" cb:place="inline">△泐註云。按施护译本。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0773a24"/><lb ed="R041" n="0734a18"/>在<name role="" type="person">灵鹫山</name>中。入甚深光明。宣说正法三摩提。舍利 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0773b" n="0773b"/> <lb ed="X" n="0773b01"/><lb ed="R041" n="0734b01"/>子。白观自在菩萨言。若有人欲修学甚深般若法 <lb ed="X" n="0773b02"/><lb ed="R041" n="0734b02"/>门者。当云何修学。而观自在。遂说此经。此经。即世 <lb ed="X" n="0773b03"/><lb ed="R041" n="0734b03"/>尊所说。大部般若之精要。故知菩萨之说。即是<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0773b04"/><lb ed="R041" n="0734b04"/>说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773b05"/><lb ed="R041" n="0734b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773b0501">谓于理事无碍之境。观达自在。故立此名。</p><p xml:id="pX26p0773b0517" cb:place="inline">又观機往 <lb ed="X" n="0773b06"/><lb ed="R041" n="0734b06"/>救。自在无碍。故以为名。前释。就智。後释。就悲。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773b07"/><lb ed="R041" n="0734b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773b0701">唐三藏云。观有。不住于有。观空。不住于空。闻名。不 <lb ed="X" n="0773b08"/><lb ed="R041" n="0734b08"/>惑于名。见相。不没于相。心不能动。境不能随。动随 <lb ed="X" n="0773b09"/><lb ed="R041" n="0734b09"/>不乱其真。可谓无碍智慧也。</p><p xml:id="pX26p0773b0912" cb:place="inline">△记云。以观不可分 <lb ed="X" n="0773b10"/><lb ed="R041" n="0734b10"/>之理。圆摄一尘中。本分限之事。全遍法界内。理事 <lb ed="X" n="0773b11"/><lb ed="R041" n="0734b11"/>圆融。廣大甚深三昧。自在三摩地时。解脱若斯。是 <lb ed="X" n="0773b12"/><lb ed="R041" n="0734b12"/>以从三昧起。如证而说。故云观达自在。</p><p xml:id="pX26p0773b1216" cb:place="inline">△泐註云。 <lb ed="X" n="0773b13"/><lb ed="R041" n="0734b13"/>观自在者。能修般若之菩萨也。菩萨用般若观慧。 <lb ed="X" n="0773b14"/><lb ed="R041" n="0734b14"/>照了自心淸净。圆融无碍。此自行也。复念世间受 <lb ed="X" n="0773b15"/><lb ed="R041" n="0734b15"/>苦众生。令其修习此法。改过迁善。離苦得乐。应时 <lb ed="X" n="0773b16"/><lb ed="R041" n="0734b16"/>往救。无不自在。此利他也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773b17"/><lb ed="R041" n="0734b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773b1701">菩。谓菩提。此谓之觉。萨者。萨埵。此曰众生。谓此人。以 <lb ed="X" n="0773b18"/><lb ed="R041" n="0734b18"/>智。上求菩提。用悲。下救众生。从境得名故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773b19"/><lb ed="R041" n="0735a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773b1901">文句云。菩提。云觉。萨埵。云有情。有情。则有众生也。 <lb ed="X" n="0773b20"/><lb ed="R041" n="0735a02"/>众生。云有情者。以草木有生。而无情。一切众生。有 <lb ed="X" n="0773b21"/><lb ed="R041" n="0735a03"/><persName>佛</persName>性者。皆有生而有情。菩萨。在有情中觉悟。故云 <lb ed="X" n="0773b22"/><lb ed="R041" n="0735a04"/>觉有情也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773b23"/><lb ed="R041" n="0735a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773b2301">【经】行深般若波罗蜜多时。</p> <lb ed="X" n="0773b24"/><lb ed="R041" n="0735a06"/><p xml:id="pX26p0773b2401">【疏】二。明所行之行。谓般若妙行。有其二种。一浅。即人 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0773c" n="0773c"/> <lb ed="X" n="0773c01"/><lb ed="R041" n="0735a07"/>空般若。二深。即法空般若。今简浅异深。故云行深般 <lb ed="X" n="0773c02"/><lb ed="R041" n="0735a08"/>若。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773c03"/><lb ed="R041" n="0735a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773c0301">记云。妙行二者。即二空行也。人我执无处。所显真 <lb ed="X" n="0773c04"/><lb ed="R041" n="0735a10"/>如。名人空。法我执无处。所显真如。名法空。如。为所 <lb ed="X" n="0773c05"/><lb ed="R041" n="0735a11"/>显。智。是能显。二执空无。故名二空。太一云。人空。通 <lb ed="X" n="0773c06"/><lb ed="R041" n="0735a12"/>小乘。而未淸净。三乘方淸净。法空在三乘。而未淸 <lb ed="X" n="0773c07"/><lb ed="R041" n="0735a13"/>净。至一乘究竟淸净。</p><p xml:id="pX26p0773c0709" cb:place="inline">△淸凉云。言甚深般若者。般 <lb ed="X" n="0773c08"/><lb ed="R041" n="0735a14"/>若。有二。一者是共。如云。欲得声闻果。当学般若等。 <lb ed="X" n="0773c09"/><lb ed="R041" n="0735a15"/>法花亦云。一切诸法。悉皆空寂。无生无灭。无大无 <lb ed="X" n="0773c10"/><lb ed="R041" n="0735a16"/>小。无漏无为。如是思惟。不生喜乐。即共般若。</p><p xml:id="pX26p0773c1018" cb:place="inline">今悲 <lb ed="X" n="0773c11"/><lb ed="R041" n="0735a17"/>智双运。理事齐观。故其所发。即是不共。为甚深般 <lb ed="X" n="0773c12"/><lb ed="R041" n="0735a18"/>若。悲济九类。而无所度。悲智相导。方为真实不共 <lb ed="X" n="0773c13"/><lb ed="R041" n="0735b01"/>般若。</p><p xml:id="pX26p0773c1303" cb:place="inline">△廣承云。共般若者。三乘同修。二乘之人。但 <lb ed="X" n="0773c14"/><lb ed="R041" n="0735b02"/>见于空。不见不空。钝根菩萨。亦然。空。即偏真。是故 <lb ed="X" n="0773c15"/><lb ed="R041" n="0735b03"/>为浅。不共般若者。别圆菩萨所修。菩萨之人。不见 <lb ed="X" n="0773c16"/><lb ed="R041" n="0735b04"/>但空。但见不空空。即中道法界。故名深也。菩萨久 <lb ed="X" n="0773c17"/><lb ed="R041" n="0735b05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0773c1701" n="0773c1701"/><anchor xml:id="beg0773c1701" n="0773c1701"/>已<anchor xml:id="end0773c1701"/>入实。将说此经。示为仪式耳。</p><p xml:id="pX26p0773c1713" cb:place="inline">△泐註云。行者。修 <lb ed="X" n="0773c18"/><lb ed="R041" n="0735b06"/>行也。深般若者。实相般若。非初心浅智者。所观也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773c19"/><lb ed="R041" n="0735b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773c1901">言时者。谓此菩萨。有时亦同二乘人。入空观。故法花 <lb ed="X" n="0773c20"/><lb ed="R041" n="0735b08"/>曰。应以声闻身得度者。即现声闻身等。</p><p xml:id="pX26p0773c2016" cb:place="inline">今非彼时。故 <lb ed="X" n="0773c21"/><lb ed="R041" n="0735b09"/>云行深时也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0773c22"/><lb ed="R041" n="0735b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773c2201">记云。般若时。贯五三。教。诠权实对浅论深。旨该多 <lb ed="X" n="0773c23"/><lb ed="R041" n="0735b11"/>義。淸凉引理趣大般若一段经文。初云。尔时<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0773c24"/><lb ed="R041" n="0735b12"/>依一切无戏论法。说<persName>如来</persName>之相。为诸菩萨。宣说般 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0774a" n="0774a"/> <lb ed="X" n="0774a01"/><lb ed="R041" n="0735b13"/>若甚深理趣。轮字法门。谓一切法空。无自性故。一 <lb ed="X" n="0774a02"/><lb ed="R041" n="0735b14"/>切法无相。離众相故。一切法无愿。无所愿求故。一 <lb ed="X" n="0774a03"/><lb ed="R041" n="0735b15"/>切法寂静。永寂灭故。一切法无常。无常性故。一切 <lb ed="X" n="0774a04"/><lb ed="R041" n="0735b16"/>法无乐。非可乐故。一切法无我。不自在故。一切法 <lb ed="X" n="0774a05"/><lb ed="R041" n="0735b17"/>无净。離净相故。一切法不可得。推寻其相不可得 <lb ed="X" n="0774a06"/><lb ed="R041" n="0735b18"/>故等。钞曰。此上显性空理趣。有法不有。義当始教 <lb ed="X" n="0774a07"/><lb ed="R041" n="0736a01"/>空宗。次引经云。尔时<persName>世尊</persName>。复依一切住持藏法。如 <lb ed="X" n="0774a08"/><lb ed="R041" n="0736a02"/>来之相。为诸菩萨。宣说般若。一切有情。住遍满甚 <lb ed="X" n="0774a09"/><lb ed="R041" n="0736a03"/>深理趣。勝藏法门。谓一切有情。皆<persName>如来</persName>藏。普贤菩 <lb ed="X" n="0774a10"/><lb ed="R041" n="0736a04"/>萨自体遍故。一切众生。皆金刚藏。以金刚藏所灌 <lb ed="X" n="0774a11"/><lb ed="R041" n="0736a05"/>洒故。一切众生。皆正法藏。一切皆依正语转故。一 <lb ed="X" n="0774a12"/><lb ed="R041" n="0736a06"/>切众生。皆妙业藏。一切事业加行依故。钞曰。前。明 <lb ed="X" n="0774a13"/><lb ed="R041" n="0736a07"/>有法非有。後。明无法不无。非有非无。是中道理趣。 <lb ed="X" n="0774a14"/><lb ed="R041" n="0736a08"/>此则義通後三。实教理趣。今经实教。理当後義。故 <lb ed="X" n="0774a15"/><lb ed="R041" n="0736a09"/>云行深时也。</p><p xml:id="pX26p0774a1506" cb:place="inline">今于疏外。率愚。以助解。辄谓慧光三 <lb ed="X" n="0774a16"/><lb ed="R041" n="0736a10"/>昧。廣大甚深。穷法源底。当体难思。菩萨遊此。故云 <lb ed="X" n="0774a17"/><lb ed="R041" n="0736a11"/>行深。如理而证。照理究竟。当斯之时。乃曰甚深时 <lb ed="X" n="0774a18"/><lb ed="R041" n="0736a12"/>也。原夫经意。未必须俟拣显。疏主循荥阳之请。顺 <lb ed="X" n="0774a19"/><lb ed="R041" n="0736a13"/>译人三乘宗旨。以大拣小。略显一理耳。</p><p xml:id="pX26p0774a1916" cb:place="inline">△小钞云。 <lb ed="X" n="0774a20"/><lb ed="R041" n="0736a14"/>诸宗抑般若。但为空教。恐谓菩萨空观。亦同小乘 <lb ed="X" n="0774a21"/><lb ed="R041" n="0736a15"/>人空。疏主特为遮表。引法花以证成。正明菩萨此 <lb ed="X" n="0774a22"/><lb ed="R041" n="0736a16"/>观。真空绝相。顿入花严法界。<anchor xml:id="nkr_note_add_0774a2201" n="0774a2201"/><anchor xml:id="beg0774a2201" n="0774a2201"/>已<anchor xml:id="end0774a2201"/>当八部般若无相 <lb ed="X" n="0774a23"/><lb ed="R041" n="0736a17"/>大乘之极致。故曰行深般若也。言时者。念劫圆融。 <lb ed="X" n="0774a24"/><lb ed="R041" n="0736a18"/>即是无时之时。亦兼破彼宗第二时。非真般若也。 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0774b" n="0774b"/> <lb ed="X" n="0774b01"/><lb ed="R041" n="0736b01"/>会师料简。疏主。徇请顺译。穿凿师心。未敢闻命。</p><p xml:id="pX26p0774b0119" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0774b02"/><lb ed="R041" n="0736b02"/>会要云。以别译经中。是此菩萨告舍利子。说此法 <lb ed="X" n="0774b03"/><lb ed="R041" n="0736b03"/>门。故疏云。此菩萨有时亦同二乘人。入空观故。以 <lb ed="X" n="0774b04"/><lb ed="R041" n="0736b04"/>同事摄化。现同类身。行同类行。如<persName>世尊</persName>引二乘機。 <lb ed="X" n="0774b05"/><lb ed="R041" n="0736b05"/>亦作无常等观。等者。等取应以辟支<persName>佛</persName>身等。今非 <lb ed="X" n="0774b06"/><lb ed="R041" n="0736b06"/>彼时者。拣浅显深。可知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0774b07"/><lb ed="R041" n="0736b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0774b0701">【经】照见五蕴皆空。</p> <lb ed="X" n="0774b08"/><lb ed="R041" n="0736b08"/><p xml:id="pX26p0774b0801">【疏】三。明观行境。谓达见五蕴自性皆空。即二空理。深 <lb ed="X" n="0774b09"/><lb ed="R041" n="0736b09"/>慧所见也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0774b10"/><lb ed="R041" n="0736b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0774b1001">泐註云。照者。观也。五蕴。色受想行识也。蕴者。积聚 <lb ed="X" n="0774b11"/><lb ed="R041" n="0736b11"/>也。空者。真空也。识。即心王。受。想。行。是心所也。色。独 <lb ed="X" n="0774b12"/><lb ed="R041" n="0736b12"/>是色。馀四。皆心。</p><p xml:id="pX26p0774b1207" cb:place="inline">△记云。淸凉曰。五蕴者。身心之异 <lb ed="X" n="0774b13"/><lb ed="R041" n="0736b13"/>名。行人。若不识身心真妄。何能悬契。不达真妄之 <lb ed="X" n="0774b14"/><lb ed="R041" n="0736b14"/>本。诸行徒施。是以菩萨。先入慧光大定。以離念之 <lb ed="X" n="0774b15"/><lb ed="R041" n="0736b15"/>明智。彻法之慧目。洞达五蕴自性。空无所起。当体 <lb ed="X" n="0774b16"/><lb ed="R041" n="0736b16"/>即如。然後。从三昧起。告鹙子曰。应如是学。故以达 <lb ed="X" n="0774b17"/><lb ed="R041" n="0736b17"/>五蕴空。为观行境。然以深慧。观蕴性空。对之起观。 <lb ed="X" n="0774b18"/><lb ed="R041" n="0736b18"/>故名为境。若成般若。境即所行。淸凉曰。如般若中。 <lb ed="X" n="0774b19"/><lb ed="R041" n="0737a01"/>虽有实相。为成智慧。所行境中。若能若所。皆是所 <lb ed="X" n="0774b20"/><lb ed="R041" n="0737a02"/>行。如诸菩萨行深般若。能观所观。皆所行矣。</p><p xml:id="pX26p0774b2018" cb:place="inline">△圭 <lb ed="X" n="0774b21"/><lb ed="R041" n="0737a03"/>山云。行境有二。一。是行家之境。唯行所到。非解境 <lb ed="X" n="0774b22"/><lb ed="R041" n="0737a04"/>故。二。行即是境。行分齐故。</p><p xml:id="pX26p0774b2211" cb:place="inline">△记云。淸凉又曰。生死 <lb ed="X" n="0774b23"/><lb ed="R041" n="0737a05"/>之本。莫过人法二执。迷身心总相故。计人我为实 <lb ed="X" n="0774b24"/><lb ed="R041" n="0737a06"/>有。迷五蕴自相故。计法我为实有。智眼照知五蕴 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0774c" n="0774c"/> <lb ed="X" n="0774c01"/><lb ed="R041" n="0737a07"/>和合。假名为人。一一谛观。但见五蕴。求人我相。终 <lb ed="X" n="0774c02"/><lb ed="R041" n="0737a08"/>不可得。先观色蕴。是观身。了知坚则地。润则水。暖 <lb ed="X" n="0774c03"/><lb ed="R041" n="0737a09"/>则火。动则风。观馀四蕴。则是观心。了知领纳为受。 <lb ed="X" n="0774c04"/><lb ed="R041" n="0737a10"/>取相为想。造作为行。了别为识。依此身心。谛观分 <lb ed="X" n="0774c05"/><lb ed="R041" n="0737a11"/>明。但见五蕴。求人我相。终不可得。名为人空。若观 <lb ed="X" n="0774c06"/><lb ed="R041" n="0737a12"/>一一蕴。皆从缘生。都无自性。求总相不可得。则五 <lb ed="X" n="0774c07"/><lb ed="R041" n="0737a13"/>蕴皆空。名为法空。是以照五蕴。而二空理现。</p><p xml:id="pX26p0774c0718" cb:place="inline">△宗 <lb ed="X" n="0774c08"/><lb ed="R041" n="0737a14"/>镜云。问。既以圣教正理比知。<anchor xml:id="nkr_note_add_0774c0801" n="0774c0801"/><anchor xml:id="beg0774c0801" n="0774c0801"/>已<anchor xml:id="end0774c0801"/>生勝解。欲入圣位。 <lb ed="X" n="0774c09"/><lb ed="R041" n="0737a15"/>缘何境界。亲证修行。答。但了人法二空。即入此观。</p> <lb ed="X" n="0774c10"/><lb ed="R041" n="0737a16"/><p xml:id="pX26p0774c1001">△<persName>佛</persName>海证云。照见。乃能观之智。五蕴。乃所观之境。 <lb ed="X" n="0774c11"/><lb ed="R041" n="0737a17"/>以一切众生。色心常现前故。止观。初观阴境。意取 <lb ed="X" n="0774c12"/><lb ed="R041" n="0737a18"/>此也。大莊严法门经云。五阴体性。即是诸<persName>佛</persName>体性。 <lb ed="X" n="0774c13"/><lb ed="R041" n="0737b01"/>菩萨虽现五阴烦恼。不与五阴烦恼和合。体性无 <lb ed="X" n="0774c14"/><lb ed="R041" n="0737b02"/>染故。菩萨虽现五阴生死。教化众生。知一切法。无 <lb ed="X" n="0774c15"/><lb ed="R041" n="0737b03"/>去来故〇禅要经云。见自心性。名之曰照。</p><p xml:id="pX26p0774c1517" cb:place="inline">〇智证 <lb ed="X" n="0774c16"/><lb ed="R041" n="0737b04"/>传云。花严十万偈。而十地品第六地。唯论十二缘 <lb ed="X" n="0774c17"/><lb ed="R041" n="0737b05"/>生者。三苦<anchor xml:id="nkr_note_add_0774c1701" n="0774c1701"/><anchor xml:id="beg0774c1701" n="0774c1701"/>已<anchor xml:id="end0774c1701"/>成之躯也。首楞严。披剥根境详矣。而 <lb ed="X" n="0774c18"/><lb ed="R041" n="0737b06"/>其终。特言五蕴。亦三苦<anchor xml:id="nkr_note_add_0774c1801" n="0774c1801"/><anchor xml:id="beg0774c1801" n="0774c1801"/>已<anchor xml:id="end0774c1801"/>成之躯也。<persName>佛</persName>曰。吾之法 <lb ed="X" n="0774c19"/><lb ed="R041" n="0737b07"/>妙。不出众生日用。使学者。于凡夫身实证耳。永嘉 <lb ed="X" n="0774c20"/><lb ed="R041" n="0737b08"/>曰。明识一念之中五阴者。谓历历分明。即是识阴。 <lb ed="X" n="0774c21"/><lb ed="R041" n="0737b09"/>领纳在心。即是受阴。心缘此理。即是想阴。行用此 <lb ed="X" n="0774c22"/><lb ed="R041" n="0737b10"/>理。即是行阴。秽汚真性。即是色阴。此五阴者。擧体 <lb ed="X" n="0774c23"/><lb ed="R041" n="0737b11"/>即是一念。一念者。擧体全是五阴。历历见在一念 <lb ed="X" n="0774c24"/><lb ed="R041" n="0737b12"/>之中。无有主宰。即是人空慧。见如幻化。即是法空 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0775a" n="0775a"/> <lb ed="X" n="0775a01"/><lb ed="R041" n="0737b13"/>慧。予。观永嘉之谈五蕴。如骇鸡犀杭。四面视之。其 <lb ed="X" n="0775a02"/><lb ed="R041" n="0737b14"/>形常正。益以证明般若经。照见五蕴皆空之旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0775a03"/><lb ed="R041" n="0737b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775a0301">【经】度一切苦厄。</p> <lb ed="X" n="0775a04"/><lb ed="R041" n="0737b16"/><p xml:id="pX26p0775a0401">【疏】四。明利益。谓证见真空。苦恼斯尽。常得远離分段 <lb ed="X" n="0775a05"/><lb ed="R041" n="0737b17"/>变易二种生死。证菩提涅槃究竟乐果。故云度一切 <lb ed="X" n="0775a06"/><lb ed="R041" n="0737b18"/>苦厄也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0775a07"/><lb ed="R041" n="0738a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775a0701">记云。一切苦厄。二死收尽。今见真空。度<anchor xml:id="nkr_note_add_0775a0701" n="0775a0701"/><anchor xml:id="beg0775a0701" n="0775a0701"/>已<anchor xml:id="end0775a0701"/>尽矣。淸 <lb ed="X" n="0775a08"/><lb ed="R041" n="0738a02"/>凉曰。乘人空观行。出分段生死。永处涅槃。乘二空 <lb ed="X" n="0775a09"/><lb ed="R041" n="0738a03"/>观行。双照人法二我。毕竟空无所有。则離诸怖畏。 <lb ed="X" n="0775a10"/><lb ed="R041" n="0738a04"/>度一切苦厄。出变易生死。名究竟解脱。</p><p xml:id="pX26p0775a1016" cb:place="inline">△晋水云。 <lb ed="X" n="0775a11"/><lb ed="R041" n="0738a05"/>菩提智果。觉法乐也。涅槃断果。寂静乐也。照而常 <lb ed="X" n="0775a12"/><lb ed="R041" n="0738a06"/>寂。心安如海。</p><p xml:id="pX26p0775a1206" cb:place="inline">△泐註云。苦厄者。五苦八苦。世间诸 <lb ed="X" n="0775a13"/><lb ed="R041" n="0738a07"/>苦也。菩萨照五蕴空寂。離生死海。复愍在迷众生。 <lb ed="X" n="0775a14"/><lb ed="R041" n="0738a08"/>顚倒妄想。受诸苦恼。故说此般若法门。令其修习。 <lb ed="X" n="0775a15"/><lb ed="R041" n="0738a09"/>皆得解脱也。</p><p xml:id="pX26p0775a1506" cb:place="inline">△紫柏云。五蕴。为万苦根株。千殃之 <lb ed="X" n="0775a16"/><lb ed="R041" n="0738a10"/>本。众生未能空此。萦缠苦厄。如蚕作茧。于百沸汤 <lb ed="X" n="0775a17"/><lb ed="R041" n="0738a11"/>中。头出头没。丝无断日。菩萨既断蕴丝。故得空色 <lb ed="X" n="0775a18"/><lb ed="R041" n="0738a12"/>两融。智慧幷运。若事若理。譬庖丁解牛。无物迎刃。 <lb ed="X" n="0775a19"/><lb ed="R041" n="0738a13"/>故得自在。</p><p xml:id="pX26p0775a1905" cb:place="inline">△会要云。证菩提下。即二转依果。转烦 <lb ed="X" n="0775a20"/><lb ed="R041" n="0738a14"/>恼为菩提。转生死为涅槃也。究竟者。穷极義。无上 <lb ed="X" n="0775a21"/><lb ed="R041" n="0738a15"/>義。亦毕竟義。以二果超于因地。出过二乘。一得永 <lb ed="X" n="0775a22"/><lb ed="R041" n="0738a16"/>得故。对前苦厄。故曰乐果。酬因曰果。亦遂也。则行 <lb ed="X" n="0775a23"/><lb ed="R041" n="0738a17"/>华先敷。果道後遂耳。</p><p xml:id="pX26p0775a2309" cb:place="inline">△泐註云。上乃结集别序。下 <lb ed="X" n="0775a24"/><lb ed="R041" n="0738a18"/>段。是菩萨答舍利子所问。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0775b" n="0775b"/> <lb ed="X" n="0775b01"/><lb ed="R041" n="0738b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775b0101">〇上来略标竟〇自下第二。明廣陈实義分。于中有 <lb ed="X" n="0775b02"/><lb ed="R041" n="0738b02"/>五。一。拂外疑。二。显法体。三。明所離。四。辨所得。五。结歎 <lb ed="X" n="0775b03"/><lb ed="R041" n="0738b03"/>勝能。初段。文有四释。一。正释小乘疑。二。兼释菩萨疑。 <lb ed="X" n="0775b04"/><lb ed="R041" n="0738b04"/>三。便显正義。四。就观行释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0775b05"/><lb ed="R041" n="0738b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775b0501">文句云。第二节。详言五蕴皆空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0775b06"/><lb ed="R041" n="0738b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775b0601">【经】舍利子。色不异空。空不异色。色即是空。空即是色。 <lb ed="X" n="0775b07"/><lb ed="R041" n="0738b07"/>受想行识。亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0775b08"/><lb ed="R041" n="0738b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775b0801">△玄镜云。色。是法相之首。五蕴之初。故诸经。凡欲 <lb ed="X" n="0775b09"/><lb ed="R041" n="0738b09"/>说空義。皆先约色。如大般若。从色<anchor xml:id="nkr_note_add_0775b0901" n="0775b0901"/><anchor xml:id="beg0775b0901" n="0775b0901"/>已<anchor xml:id="end0775b0901"/>上。种智<anchor xml:id="nkr_note_add_0775b0902" n="0775b0902"/><anchor xml:id="beg0775b0902" n="0775b0902"/>已<anchor xml:id="end0775b0902"/>还。 <lb ed="X" n="0775b10"/><lb ed="R041" n="0738b10"/>八十馀科。皆将色例也。会玄云。擧要而示。则六道 <lb ed="X" n="0775b11"/><lb ed="R041" n="0738b11"/>众生。及十方诸<persName>佛</persName>菩萨。二乘人等。五蕴。十二处。十 <lb ed="X" n="0775b12"/><lb ed="R041" n="0738b12"/>八界也。</p><p xml:id="pX26p0775b1204" cb:place="inline">△圭山观门註云。虽有空色二字。本意唯 <lb ed="X" n="0775b13"/><lb ed="R041" n="0738b13"/>归于空。以色。是虚名虚相。无纤毫之体。故修此观 <lb ed="X" n="0775b14"/><lb ed="R041" n="0738b14"/>者。意在此故。第三色空无碍门中。擧色为首。云空 <lb ed="X" n="0775b15"/><lb ed="R041" n="0738b15"/>现。擧空为首。不言色现。还云空不隐也。是故虽有 <lb ed="X" n="0775b16"/><lb ed="R041" n="0738b16"/>空色无碍。但真空观。不言真空妄色观。私谓。圭山 <lb ed="X" n="0775b17"/><lb ed="R041" n="0738b17"/>此義。是空观要门。花严云。菩萨得如是十空三昧 <lb ed="X" n="0775b18"/><lb ed="R041" n="0738b18"/>门为首。百千空三<anchor xml:id="nkr_note_add_0775b1801" n="0775b1801"/><anchor xml:id="beg0775b1801" n="0775b1801"/>昧<anchor xml:id="end0775b1801"/>。皆悉现前。此杜顺真空观门。 <lb ed="X" n="0775b19"/><lb ed="R041" n="0739a01"/>相传之宗旨也。故于唱经之初。特标此文。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0775b20"/><lb ed="R041" n="0739a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775b2001">【疏】初中言舍利子者。擧疑人也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0775b21"/><lb ed="R041" n="0739a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775b2101">舍利。是鸟名。此翻为鹙鹭鸟。以其人母。聪悟迅疾。 <lb ed="X" n="0775b22"/><lb ed="R041" n="0739a04"/>如彼鸟眼。因立其名。是彼之子。连母为号。故曰鹙 <lb ed="X" n="0775b23"/><lb ed="R041" n="0739a05"/>子。是则母因鸟名。子连母号。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0775b24"/><lb ed="R041" n="0739a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775b2401">聪慧第一。标为上首。故对之释疑也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0775c" n="0775c"/> <lb ed="X" n="0775c01"/><lb ed="R041" n="0739a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775c0101">记云。异译经云。<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">鹫山</name>。与大比丘众。满千百人。 <lb ed="X" n="0775c02"/><lb ed="R041" n="0739a08"/>今特告之。故曰上首。下科释菩萨疑。不指疑人。即 <lb ed="X" n="0775c03"/><lb ed="R041" n="0739a09"/>鹙子也。鹙子等。皆是<anchor xml:id="nkr_note_add_0775c0301" n="0775c0301"/><anchor xml:id="beg0775c0301" n="0775c0301"/>已<anchor xml:id="end0775c0301"/>在三乘中。太一曰。舍利弗。 <lb ed="X" n="0775c04"/><lb ed="R041" n="0739a10"/>身在<persName>佛</persName>法中。当聪明位。又曰。其位在于熟悟顿教。 <lb ed="X" n="0775c05"/><lb ed="R041" n="0739a11"/>義通初教。又迴心声闻。约本。则名声闻。據现学法。 <lb ed="X" n="0775c06"/><lb ed="R041" n="0739a12"/>则名菩萨。</p><p xml:id="pX26p0775c0605" cb:place="inline">△按泐师云。聪慧第一。为众请问。故菩 <lb ed="X" n="0775c07"/><lb ed="R041" n="0739a13"/>萨呼而告之。文句则云。<persName>佛</persName>呼舍利而告之也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0775c08"/><lb ed="R041" n="0739a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775c0801">〇一。正释小乘疑者。彼疑云。我小乘有馀位中。见蕴 <lb ed="X" n="0775c09"/><lb ed="R041" n="0739a15"/>无人。亦云法空。与此何别。今释云。汝宗蕴中无人。名 <lb ed="X" n="0775c10"/><lb ed="R041" n="0739a16"/>蕴空。非蕴自空。是则蕴异于空。今明诸蕴自性本空。 <lb ed="X" n="0775c11"/><lb ed="R041" n="0739a17"/>而不同彼。故云色不异空等。又疑云。我小乘中。入无 <lb ed="X" n="0775c12"/><lb ed="R041" n="0739a18"/>馀位。身智俱尽。亦空无色等。与此何别。释云。汝宗即 <lb ed="X" n="0775c13"/><lb ed="R041" n="0739b01"/>色非空。灭色方空。今则不尔。色即是空。非色灭空。故 <lb ed="X" n="0775c14"/><lb ed="R041" n="0739b02"/>不同彼。以二乘疑。不出此二。故就释之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0775c15"/><lb ed="R041" n="0739b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775c1501">记云。初。擧疑。彼闻大乘说法空理。而生此疑。有馀 <lb ed="X" n="0775c16"/><lb ed="R041" n="0739b04"/>者。太一云。有馀身智故。<note place="inline">会要云。谓二乘无学。<anchor xml:id="nkr_note_add_0775c1601" n="0775c1601"/><anchor xml:id="beg0775c1601" n="0775c1601"/>已<anchor xml:id="end0775c1601"/>断 <lb ed="X" n="0775c17"/><lb ed="R041" n="0739b05"/>三界九地见思二惑。馀有苦依身在故。</note>见蕴无人 <lb ed="X" n="0775c18"/><lb ed="R041" n="0739b06"/>者。蕴中无我。显人空故。彼正疑与大乘法空无别。 <lb ed="X" n="0775c19"/><lb ed="R041" n="0739b07"/>今释之曰。床上无人。床固非无。蕴中无人。蕴岂空 <lb ed="X" n="0775c20"/><lb ed="R041" n="0739b08"/>耶。今明下。以经遣也。</p><p xml:id="pX26p0775c2009" cb:place="inline">△会要云。由修我空。推求蕴 <lb ed="X" n="0775c21"/><lb ed="R041" n="0739b09"/>中。实无主宰。故云空也。如云舍空。见舍中无人主。 <lb ed="X" n="0775c22"/><lb ed="R041" n="0739b10"/>舍非空也。非蕴自空者。二乘计诸法从缘生。故为 <lb ed="X" n="0775c23"/><lb ed="R041" n="0739b11"/>实有。未达从缘故空之理。故色等诸蕴。与空两异。 <lb ed="X" n="0775c24"/><lb ed="R041" n="0739b12"/>以诸蕴由缘而生。蕴性自无。岂同汝宗。蕴中无人 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0776a" n="0776a"/> <lb ed="X" n="0776a01"/><lb ed="R041" n="0739b13"/>为法空乎。</p><p xml:id="pX26p0776a0105" cb:place="inline">△记云。无馀者。太一曰。无馀身智故。同 <lb ed="X" n="0776a02"/><lb ed="R041" n="0739b14"/>数灭无为为体。此位身智俱尽。无色心等蕴。故今 <lb ed="X" n="0776a03"/><lb ed="R041" n="0739b15"/>释之曰。汝小乘<g ref="#CB00701">析</g>色观。色尽方空。大乘体色观。色 <lb ed="X" n="0776a04"/><lb ed="R041" n="0739b16"/>即是空。非灭色明空。如始教说。今则下。以经遣也。</p> <lb ed="X" n="0776a05"/><lb ed="R041" n="0739b17"/><p xml:id="pX26p0776a0501">△玄镜云。灭色明空。谓如穿井。除土出空。要须灭 <lb ed="X" n="0776a06"/><lb ed="R041" n="0739b18"/>色。今正拣此。故中论云。先有而後无。是即为断灭。 <lb ed="X" n="0776a07"/><lb ed="R041" n="0740a01"/>然外道二乘。皆有断灭。外道断灭。归于大虚。二乘 <lb ed="X" n="0776a08"/><lb ed="R041" n="0740a02"/>断灭。归于涅槃。故肇公云。大幻莫若于有身。故灭 <lb ed="X" n="0776a09"/><lb ed="R041" n="0740a03"/>身以归无。劳勤莫先于有智。故绝智以沦虚。又云。 <lb ed="X" n="0776a10"/><lb ed="R041" n="0740a04"/>智为杂毒。形为桎梏。故<g ref="#CB01926">灰</g>身灭智。撥丧无馀。若谓 <lb ed="X" n="0776a11"/><lb ed="R041" n="0740a05"/>入灭。同于太虚。全同外道。故楞伽云。若心体灭。不 <lb ed="X" n="0776a12"/><lb ed="R041" n="0740a06"/>异外道断见戏论。故今文云。不即断空。</p><p xml:id="pX26p0776a1216" cb:place="inline">△会要云。 <lb ed="X" n="0776a13"/><lb ed="R041" n="0740a07"/>云以二乘等者。以此部兼被小故。天台云。般若名 <lb ed="X" n="0776a14"/><lb ed="R041" n="0740a08"/>带。带小说大故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0776a15"/><lb ed="R041" n="0740a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0776a1501">〇二。兼释菩萨疑者。依宝性论云。空乱意菩萨。有三 <lb ed="X" n="0776a16"/><lb ed="R041" n="0740a10"/>种疑。一。疑空异色。取色外空。今明色不异空。以断彼 <lb ed="X" n="0776a17"/><lb ed="R041" n="0740a11"/>疑。二。疑空灭色。取断灭空。今明色即是空。非色灭空。 <lb ed="X" n="0776a18"/><lb ed="R041" n="0740a12"/>以断彼疑。三。疑空是物。取空为有。今明空即是色。不 <lb ed="X" n="0776a19"/><lb ed="R041" n="0740a13"/>可以空取空。以断彼疑。三疑既尽。真空自显也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0776a20"/><lb ed="R041" n="0740a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0776a2001">淸凉疏云。三种空者。地前空乱意菩萨。有三种疑。 <lb ed="X" n="0776a21"/><lb ed="R041" n="0740a15"/>一。疑空灭色。取断灭空。此失空<persName>如来</persName>藏。即损减也。 <lb ed="X" n="0776a22"/><lb ed="R041" n="0740a16"/>二。疑空异色。取色外空。三。疑空是物。取空为有。钞 <lb ed="X" n="0776a23"/><lb ed="R041" n="0740a17"/>云。宝性论第四。若散乱心。失空众生者。谓初发心 <lb ed="X" n="0776a24"/><lb ed="R041" n="0740a18"/>菩萨。離空<persName>如来</persName>藏義。以失变壞物修行者。名为空 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0776b" n="0776b"/> <lb ed="X" n="0776b01"/><lb ed="R041" n="0740b01"/>解脱门。此名何義。初发心菩萨。起如是心。实有法 <lb ed="X" n="0776b02"/><lb ed="R041" n="0740b02"/>可灭。後时得涅槃。如是菩萨。失空<persName>如来</persName>藏修行。又 <lb ed="X" n="0776b03"/><lb ed="R041" n="0740b03"/>有人。以空为有物。我应得空。又生如是心。離色等 <lb ed="X" n="0776b04"/><lb ed="R041" n="0740b04"/>法。别更有空。我应修行。彼人不知空。然般若经中 <lb ed="X" n="0776b05"/><lb ed="R041" n="0740b05"/>四句。正遣此三空疑。一。疑空灭色。故以色即是空 <lb ed="X" n="0776b06"/><lb ed="R041" n="0740b06"/>遣之。二。疑空异色。故以色不异空。空不异色遣之。 <lb ed="X" n="0776b07"/><lb ed="R041" n="0740b07"/>三。疑空是物。今明空即是色。故非别有空也。</p><p xml:id="pX26p0776b0718" cb:place="inline">△会 <lb ed="X" n="0776b08"/><lb ed="R041" n="0740b08"/>要云。论说有四种人。不识<persName>如来</persName>藏。如生盲人。一。凡 <lb ed="X" n="0776b09"/><lb ed="R041" n="0740b09"/>夫。二。声闻。三。缘觉。四。初心菩萨也。初心者。意在十 <lb ed="X" n="0776b10"/><lb ed="R041" n="0740b10"/>信位中。下云。散乱心无定力故。乱意菩萨者。彼云。 <lb ed="X" n="0776b11"/><lb ed="R041" n="0740b11"/>散乱心失空菩萨。谓初心散乱。失空<persName>如来</persName>藏。疏一 <lb ed="X" n="0776b12"/><lb ed="R041" n="0740b12"/>疑。即彼论第三義。二疑。即彼论第一義。三疑。即彼 <lb ed="X" n="0776b13"/><lb ed="R041" n="0740b13"/>论第二義。</p><p xml:id="pX26p0776b1305" cb:place="inline">△小钞云。准法界真空观门云。言真空 <lb ed="X" n="0776b14"/><lb ed="R041" n="0740b14"/>者。非断灭空。非離色空。即有明空。亦无空相。故言 <lb ed="X" n="0776b15"/><lb ed="R041" n="0740b15"/>真空。四门十句。不離三義。淸凉玄镜。初二门八句。 <lb ed="X" n="0776b16"/><lb ed="R041" n="0740b16"/>以法拣情。褈褈委释。总结三门。则曰。既拣三种不 <lb ed="X" n="0776b17"/><lb ed="R041" n="0740b17"/>正之空。故第四句。说真空也。贤首此疏。以二门八 <lb ed="X" n="0776b18"/><lb ed="R041" n="0740b18"/>句。束归于遣空乱意之三疑。遣初疑。即观文非離 <lb ed="X" n="0776b19"/><lb ed="R041" n="0741a01"/>色空也。遣次疑。即观文非断灭空也。遣後疑。即观 <lb ed="X" n="0776b20"/><lb ed="R041" n="0741a02"/>文即有明空。亦无空相也。空有断灭。三相俱空。即。 <lb ed="X" n="0776b21"/><lb ed="R041" n="0741a03"/>離。形。显。不拣自破。此中色即是空。是第一会色归 <lb ed="X" n="0776b22"/><lb ed="R041" n="0741a04"/>空门。空即是色。是第二明空即色门。色不异空。空 <lb ed="X" n="0776b23"/><lb ed="R041" n="0741a05"/>不异色。是第三空色无碍门。故结成曰。三疑既尽。 <lb ed="X" n="0776b24"/><lb ed="R041" n="0741a06"/>真空自显。淸凉亦云。離此三过。方曰真空淸净法 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0776c" n="0776c"/> <lb ed="X" n="0776c01"/><lb ed="R041" n="0741a07"/>界。良以入初观人。拣显多文。恐烦观智。故柬归三 <lb ed="X" n="0776c02"/><lb ed="R041" n="0741a08"/>门。使学者可得其门而入也。</p><p xml:id="pX26p0776c0212" cb:place="inline">言三疑既尽者。幷荡 <lb ed="X" n="0776c03"/><lb ed="R041" n="0741a09"/>尽小乘计执之馀疑。如奔流径刃。一尽都尽。无别 <lb ed="X" n="0776c04"/><lb ed="R041" n="0741a10"/>有疑可尽也。言真空自显者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0776c0401" n="0776c0401"/><anchor xml:id="beg0776c0401" n="0776c0401"/>已<anchor xml:id="end0776c0401"/>洞开行人迥绝之 <lb ed="X" n="0776c05"/><lb ed="R041" n="0741a11"/>後观。如初日照山。一显都显。无别有真可显也。下 <lb ed="X" n="0776c06"/><lb ed="R041" n="0741a12"/>科既云。便显正義。便显之言。蹑上释疑而来。所谓 <lb ed="X" n="0776c07"/><lb ed="R041" n="0741a13"/>遮照同时也。会师于此。重烦料拣。谓荥阳熟闻译 <lb ed="X" n="0776c08"/><lb ed="R041" n="0741a14"/>旨。疏主曲徇初機。後顺本宗。方为正释。斯则又多 <lb ed="X" n="0776c09"/><lb ed="R041" n="0741a15"/>乎哉。君子阙如者矣。</p><p xml:id="pX26p0776c0909" cb:place="inline">别在缘起。智者请详。</p><p xml:id="pX26p0776c0917" cb:place="inline">△按玄 <lb ed="X" n="0776c10"/><lb ed="R041" n="0741a16"/>镜。引十地经云。有。不二。不尽。此一句经。拣三乱意 <lb ed="X" n="0776c11"/><lb ed="R041" n="0741a17"/>空。以有。拣断灭空。以不二。拣异色明空。以不尽。拣 <lb ed="X" n="0776c12"/><lb ed="R041" n="0741a18"/>空为有。不谓有体尽灭。淸凉钞引论云。云何取此 <lb ed="X" n="0776c13"/><lb ed="R041" n="0741b01"/>自性空。有。不二。不尽。如是取。此句。显離三种空摄。 <lb ed="X" n="0776c14"/><lb ed="R041" n="0741b02"/>一。離谤摄。二。離异摄。三。離尽灭摄。云有者。即初離 <lb ed="X" n="0776c15"/><lb ed="R041" n="0741b03"/>谤摄。不谓断灭。如兔角故。言不二者。即離异摄。不 <lb ed="X" n="0776c16"/><lb ed="R041" n="0741b04"/>谓异此空智。更有异空。言不尽者。離尽灭摄。不谓 <lb ed="X" n="0776c17"/><lb ed="R041" n="0741b05"/>有彼此自体。彼此转灭故。今疏中。一。疑空异色。即 <lb ed="X" n="0776c18"/><lb ed="R041" n="0741b06"/>二離异摄。二。疑空灭色。即一離谤摄。三。疑空是物。 <lb ed="X" n="0776c19"/><lb ed="R041" n="0741b07"/>正取三離灭尽摄。贤首列三疑。以顺经文。故与论 <lb ed="X" n="0776c20"/><lb ed="R041" n="0741b08"/>文不次。又淸凉别解云。谓空不碍于色。明空非色 <lb ed="X" n="0776c21"/><lb ed="R041" n="0741b09"/>外。遣第一疑。谓无定实色。擧体即空。非断灭故。遣 <lb ed="X" n="0776c22"/><lb ed="R041" n="0741b10"/>第二疑。谓空尙无色。岂有体耶。况色中无空。空定。 <lb ed="X" n="0776c23"/><lb ed="R041" n="0741b11"/>无体。以空中无色。遣第三疑。此文次第如疏。而第 <lb ed="X" n="0776c24"/><lb ed="R041" n="0741b12"/>三明空中无色。则兼摄第四泯绝门。皆发明空色 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0777a" n="0777a"/> <lb ed="X" n="0777a01"/><lb ed="R041" n="0741b13"/>同如之妙。不嫌于互异也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0777a02"/><lb ed="R041" n="0741b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0777a0201">〇三。便显正義者。但色空相望。有其三義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0777a03"/><lb ed="R041" n="0741b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0777a0301">记云。经说色空相即。互无异者。良由具此三義故。 <lb ed="X" n="0777a04"/><lb ed="R041" n="0741b16"/>淸凉曰。缘起之事。与性空之理。二互相望。有乎三 <lb ed="X" n="0777a05"/><lb ed="R041" n="0741b17"/>義。由此三義。成于理事无碍。</p><p xml:id="pX26p0777a0512" cb:place="inline">△淸凉疏云。離此三 <lb ed="X" n="0777a06"/><lb ed="R041" n="0741b18"/>空。即见自性本空。空<persName>如来</persName>藏。钞云。论先列三病。即 <lb ed="X" n="0777a07"/><lb ed="R041" n="0742a01"/>返问辨非。後列三名治之。即顺问彰是。</p><p xml:id="pX26p0777a0716" cb:place="inline">论云。自体 <lb ed="X" n="0777a08"/><lb ed="R041" n="0742a02"/>空者。可如是取。如兔角耶。不也。可如是取。异此空 <lb ed="X" n="0777a09"/><lb ed="R041" n="0742a03"/>智。更有异空耶。不也。可如是取。有彼此自体。彼此 <lb ed="X" n="0777a10"/><lb ed="R041" n="0742a04"/>转灭耶。不也。此返问彰非也。经云。有不二不尽。上 <lb ed="X" n="0777a11"/><lb ed="R041" n="0742a05"/>论先擧所拣。以经对治。即顺问彰是也。初離谤摄 <lb ed="X" n="0777a12"/><lb ed="R041" n="0742a06"/>者。即取三空乱意中。第一乱意。会同经文。下之二 <lb ed="X" n="0777a13"/><lb ed="R041" n="0742a07"/>摄。例此可知。第三摄有二释。疏言此明非灭有体 <lb ed="X" n="0777a14"/><lb ed="R041" n="0742a08"/>之智。成有体之空者。由论云。彼此自体故。以空为 <lb ed="X" n="0777a15"/><lb ed="R041" n="0742a09"/>此。智为彼。既離尽灭。故非灭有体之智等。疏言亦 <lb ed="X" n="0777a16"/><lb ed="R041" n="0742a10"/>非空有物。可转灭者。即第三释。前释双就智空上。 <lb ed="X" n="0777a17"/><lb ed="R041" n="0742a11"/>论尽灭。</p><p xml:id="pX26p0777a1704" cb:place="inline">今就空上论尽灭。正顺上第三。谓空为有 <lb ed="X" n="0777a18"/><lb ed="R041" n="0742a12"/>谤。不要约智论有也。離此三空下。结成正義。初二。 <lb ed="X" n="0777a19"/><lb ed="R041" n="0742a13"/>是有。後義。非有。自互相违。何成正義。故说正義。智 <lb ed="X" n="0777a20"/><lb ed="R041" n="0742a14"/>相是有。智性说空。今此智空。由有三德。離上三谤。 <lb ed="X" n="0777a21"/><lb ed="R041" n="0742a15"/>由空義故。与智非一。由前二義。与智非异。非一非 <lb ed="X" n="0777a22"/><lb ed="R041" n="0742a16"/>异。是中道故。故此真空。是智之体。体相无二。为智 <lb ed="X" n="0777a23"/><lb ed="R041" n="0742a17"/>之相。是同相也。同相。即是空<persName>如来</persName>藏。空<persName>如来</persName>藏。即 <lb ed="X" n="0777a24"/><lb ed="R041" n="0742a18"/>性净涅槃。其体一耳。</p><p xml:id="pX26p0777a2409" cb:place="inline">△小钞云。观文云。三疑既尽。 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0777b" n="0777b"/> <lb ed="X" n="0777b01"/><lb ed="R041" n="0742b01"/>真空自显。淸凉云。離此三空。即见自性本空。空如 <lb ed="X" n="0777b02"/><lb ed="R041" n="0742b02"/>来藏。良以初乱意菩萨。以不了知空<persName>如来</persName>藏。执三 <lb ed="X" n="0777b03"/><lb ed="R041" n="0742b03"/>种空。此论所列之三病也。明色空相即三義。遣三 <lb ed="X" n="0777b04"/><lb ed="R041" n="0742b04"/>种疑。此对治之方也。上之三疑。所治之病也。下之 <lb ed="X" n="0777b05"/><lb ed="R041" n="0742b05"/>三義。能治之方也。淸凉钞曰。上论先擧所拣。以经 <lb ed="X" n="0777b06"/><lb ed="R041" n="0742b06"/>对治。今疏。乃分其能治所治。兼经对释。于義易了。 <lb ed="X" n="0777b07"/><lb ed="R041" n="0742b07"/>贤首于是中。开拂疑显義二科。其章门一也。会师 <lb ed="X" n="0777b08"/><lb ed="R041" n="0742b08"/>结弹。谓于大乘中。顚倒推求。及起疑惑等。实非疏 <lb ed="X" n="0777b09"/><lb ed="R041" n="0742b09"/>主。及经宗旨。既不知列病遣疑。对治应有次第。又 <lb ed="X" n="0777b10"/><lb ed="R041" n="0742b10"/>不知離空见性。遮显本自同时。明背疏文。兼违观 <lb ed="X" n="0777b11"/><lb ed="R041" n="0742b11"/>義。未知何取。造此曲说。蒙。是以力辨之。</p><p xml:id="pX26p0777b1116" cb:place="inline">△会要云。 <lb ed="X" n="0777b12"/><lb ed="R041" n="0742b12"/>详下释意。以色属事。则赅通依他遍计之事。以空 <lb ed="X" n="0777b13"/><lb ed="R041" n="0742b13"/>为理。即真空实相之理。理事交彻。故云不异。及<g ref="#CB28575">互</g> <lb ed="X" n="0777b14"/><lb ed="R041" n="0742b14"/>即也。此三如是次第者。由初相害。空色两分。然後 <lb ed="X" n="0777b15"/><lb ed="R041" n="0742b15"/>依此以辨无碍。由真空幻色。两无碍故。所以全体 <lb ed="X" n="0777b16"/><lb ed="R041" n="0742b16"/>相作也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0777b17"/><lb ed="R041" n="0742b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0777b1701">一。相违義。下文云。空中无色等。以空害色故。準此。应 <lb ed="X" n="0777b18"/><lb ed="R041" n="0742b18"/>云。色中无空。以色违空故。若以互存。必互亡故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0777b19"/><lb ed="R041" n="0743a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0777b1901">会要云。初空中无色者。谓色擧体浑是尽色之空。 <lb ed="X" n="0777b20"/><lb ed="R041" n="0743a02"/>故空现而色亡。诸法皆然。故云等也。观文。真理夺 <lb ed="X" n="0777b21"/><lb ed="R041" n="0743a03"/>事。及真理非事。皆此義也。以空下。出所以。事虚而 <lb ed="X" n="0777b22"/><lb ed="R041" n="0743a04"/>理实。故如水夺波。波相自尽。準此等者。以空例色。 <lb ed="X" n="0777b23"/><lb ed="R041" n="0743a05"/>谓空擧体浑是尽空之色。故色存而空隐。观文。事 <lb ed="X" n="0777b24"/><lb ed="R041" n="0743a06"/>能隐理。及事法非理。皆此義也。以色下。出所以。<g ref="#CB28575">互</g> <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0777c" n="0777c"/> <lb ed="X" n="0777c01"/><lb ed="R041" n="0743a07"/>存下。谓存空。则色亡。存色。则空泯也。然相违義。约 <lb ed="X" n="0777c02"/><lb ed="R041" n="0743a08"/>空色非一義说也。</p><p xml:id="pX26p0777c0208" cb:place="inline">△小钞云。此疏中释成空色三 <lb ed="X" n="0777c03"/><lb ed="R041" n="0743a09"/>義。印前显後之文也。是中具含第二观门。统收五 <lb ed="X" n="0777c04"/><lb ed="R041" n="0743a10"/>对之義。观文。疏義。浅深硕异。今钞依文列叙。而结 <lb ed="X" n="0777c05"/><lb ed="R041" n="0743a11"/>文。则统论焉。</p><p xml:id="pX26p0777c0506" cb:place="inline">〇今初。一。相违義者。依观文。即真空 <lb ed="X" n="0777c06"/><lb ed="R041" n="0743a12"/>观。初一二门。双拣色空之文。彼初文云。三。色不即 <lb ed="X" n="0777c07"/><lb ed="R041" n="0743a13"/>空。以即空故。何以故。以空中无色。故不即空。会色 <lb ed="X" n="0777c08"/><lb ed="R041" n="0743a14"/>无体。故即是空。次文云。前约空中无色拣。此正反 <lb ed="X" n="0777c09"/><lb ed="R041" n="0743a15"/>前。应云色中无空故。空中无色。有理有文。色中无 <lb ed="X" n="0777c10"/><lb ed="R041" n="0743a16"/>空。文理俱绝。圭山註云。有理者。真空绝相故。水中 <lb ed="X" n="0777c11"/><lb ed="R041" n="0743a17"/>现火相时。水中必无故。有文者。经云是故空中无 <lb ed="X" n="0777c12"/><lb ed="R041" n="0743a18"/>色无眼界等。此文正双拣空色。而空中无色。即摄 <lb ed="X" n="0777c13"/><lb ed="R041" n="0743b01"/>泯绝无寄第四门也。淸凉疏抄。结释三空義云。三。 <lb ed="X" n="0777c14"/><lb ed="R041" n="0743b02"/>相违義。以体非有。故无可尽。安谓空为有耶。即三 <lb ed="X" n="0777c15"/><lb ed="R041" n="0743b03"/>離异灭释。贴释上文。明空即是色。遣第三疑空是 <lb ed="X" n="0777c16"/><lb ed="R041" n="0743b04"/>物疑也。若據玄镜则云。色空相望。总有三義。一。相 <lb ed="X" n="0777c17"/><lb ed="R041" n="0743b05"/>成義。二。无碍義。三。相害義。廣如第二理事无碍观 <lb ed="X" n="0777c18"/><lb ed="R041" n="0743b06"/>中。今文含有三。连珠记。淸凉循文委释。词句全同 <lb ed="X" n="0777c19"/><lb ed="R041" n="0743b07"/>略疏。末文云。即理事无碍中。五六九十四门。记主 <lb ed="X" n="0777c20"/><lb ed="R041" n="0743b08"/>遂以理事十门。贴释色空。无复二门次第。此观疏 <lb ed="X" n="0777c21"/><lb ed="R041" n="0743b09"/>诸文。浅深之大凡也。下之二義。例此可知。</p><p xml:id="pX26p0777c2117" cb:place="inline">〇淸凉 <lb ed="X" n="0777c22"/><lb ed="R041" n="0743b10"/>云。真空必尽幻有。以若不尽幻有。非真空故。是相 <lb ed="X" n="0777c23"/><lb ed="R041" n="0743b11"/>害義。以事揽理成。遂令事相无不皆尽。唯一真理。 <lb ed="X" n="0777c24"/><lb ed="R041" n="0743b12"/>平等显现。以離真理外。无有少事可得故。如水夺 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0778a" n="0778a"/> <lb ed="X" n="0778a01"/><lb ed="R041" n="0743b13"/>波。波无不尽。般若中。是故空中无色等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0778a02"/><lb ed="R041" n="0743b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0778a0201">二。不相阂義。谓以色是幻色。必不碍空。以空是真空。 <lb ed="X" n="0778a03"/><lb ed="R041" n="0743b15"/>必不妨幻色。若阂于色。即是断空。非真空故。若阂于 <lb ed="X" n="0778a04"/><lb ed="R041" n="0743b16"/>空。即是实色。非幻色故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0778a05"/><lb ed="R041" n="0743b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0778a0501">会要云。色不碍空。亦色不异空也。以色等缘生。相 <lb ed="X" n="0778a06"/><lb ed="R041" n="0743b18"/>即假有。性即真空。故名幻色。幻色本虚。岂碍空耶。 <lb ed="X" n="0778a07"/><lb ed="R041" n="0744a01"/>空不碍色。亦空不异色。谓真空与幻色。不相妨碍 <lb ed="X" n="0778a08"/><lb ed="R041" n="0744a02"/>故。若碍下。对拣。初。拣断空。谓灭色所显。如穿井见 <lb ed="X" n="0778a09"/><lb ed="R041" n="0744a03"/>空。若碍于空下。拣实色。然色等诸法。本非真实。由 <lb ed="X" n="0778a10"/><lb ed="R041" n="0744a04"/>情不了依他性空。依名取著。谓为实相。由此色空 <lb ed="X" n="0778a11"/><lb ed="R041" n="0744a05"/>相碍。今了色等幻妄。从缘无性。当体无非真空。故 <lb ed="X" n="0778a12"/><lb ed="R041" n="0744a06"/>不相碍也。此拣。如法界观初门廣示。</p><p xml:id="pX26p0778a1215" cb:place="inline">〇小钞云。观 <lb ed="X" n="0778a13"/><lb ed="R041" n="0744a07"/>文云。第三色空无碍观者。谓色擧体是真空故。色 <lb ed="X" n="0778a14"/><lb ed="R041" n="0744a08"/>不尽而空现。空擧体不异色故。空即色而空不隐。 <lb ed="X" n="0778a15"/><lb ed="R041" n="0744a09"/>故无障无碍。为一味法。圭山云。先标无碍所以。下 <lb ed="X" n="0778a16"/><lb ed="R041" n="0744a10"/>出无碍之相。谓若色是实色。即阂于空。空是断空。 <lb ed="X" n="0778a17"/><lb ed="R041" n="0744a11"/>即阂于色。今既色是幻色。故不碍空。空是真空。故 <lb ed="X" n="0778a18"/><lb ed="R041" n="0744a12"/>不碍色也。会玄云。空色无碍观。即般若云。色不异 <lb ed="X" n="0778a19"/><lb ed="R041" n="0744a13"/>空。空不异色。此皆用初观。第三门释成也。淸凉钞 <lb ed="X" n="0778a20"/><lb ed="R041" n="0744a14"/>云。二不相碍義。是故不异。异则有碍于空。定性有 <lb ed="X" n="0778a21"/><lb ed="R041" n="0744a15"/>故。空碍于有。定性无故。既不相阂。故非色外别更 <lb ed="X" n="0778a22"/><lb ed="R041" n="0744a16"/>有空。故離异摄。此依第二離异摄。遣上文疑空异 <lb ed="X" n="0778a23"/><lb ed="R041" n="0744a17"/>色疑也。若據玄镜。即云第三色空无碍观。正明无 <lb ed="X" n="0778a24"/><lb ed="R041" n="0744a18"/>碍義。二无碍義。即具足理事无碍十门也。</p><p xml:id="pX26p0778a2417" cb:place="inline">〇淸凉 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0778b" n="0778b"/> <lb ed="X" n="0778b01"/><lb ed="R041" n="0744b01"/>云。真空必成幻有。以若碍幻有。非真空故。是相作 <lb ed="X" n="0778b02"/><lb ed="R041" n="0744b02"/>義。及无碍義。谓事无别体。要因真理而得成立。以 <lb ed="X" n="0778b03"/><lb ed="R041" n="0744b03"/>诸缘起。皆无自性。由无性理。事得成故。如波揽水 <lb ed="X" n="0778b04"/><lb ed="R041" n="0744b04"/>而成立故。亦是依<persName>如来</persName>藏。得有诸法故。幻有必不 <lb ed="X" n="0778b05"/><lb ed="R041" n="0744b05"/>碍真空。以幻有必自尽。令真空彻现故。是不相碍 <lb ed="X" n="0778b06"/><lb ed="R041" n="0744b06"/>義。亦相作義。谓由事揽理故。则事虚而理实。以事 <lb ed="X" n="0778b07"/><lb ed="R041" n="0744b07"/>虚故。全事之理。挺然露现。如由波相虚。令水露现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0778b08"/><lb ed="R041" n="0744b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0778b0801">三。明相作義。谓若此幻色。擧体非空。不成幻色。是故 <lb ed="X" n="0778b09"/><lb ed="R041" n="0744b09"/>由色即空。方得有色。故大品云。若诸法不空。即无道 <lb ed="X" n="0778b10"/><lb ed="R041" n="0744b10"/>无果等。中论云。以有空義故。一切法得成。真空亦尔。 <lb ed="X" n="0778b11"/><lb ed="R041" n="0744b11"/>准上应知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0778b12"/><lb ed="R041" n="0744b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0778b1201">会要云。三。相作義等者。望下各用。故云直释。若此 <lb ed="X" n="0778b13"/><lb ed="R041" n="0744b13"/>下。反显。擧。遍也。谓色心等法。浑体即是真空。方得 <lb ed="X" n="0778b14"/><lb ed="R041" n="0744b14"/>成色等。是幻色也。由色下。顺明。由色即空故。方得 <lb ed="X" n="0778b15"/><lb ed="R041" n="0744b15"/>成幻色也。此乃体色即空。知色是幻。大品下。引证。 <lb ed="X" n="0778b16"/><lb ed="R041" n="0744b16"/>道。即万行。意云诸法若实。则凡圣迷悟。不可移易。 <lb ed="X" n="0778b17"/><lb ed="R041" n="0744b17"/>以无实故。所以捨迷就悟。背凡向圣。趋道证果也。 <lb ed="X" n="0778b18"/><lb ed="R041" n="0744b18"/>中论大同。此则依法显空也。真空亦尔者。例空作 <lb ed="X" n="0778b19"/><lb ed="R041" n="0745a01"/>色也。将上幻色字。改真空字即了。又色若非空。凡 <lb ed="X" n="0778b20"/><lb ed="R041" n="0745a02"/>夫遍计。空若非色。小乘断见。今幻色真空相作。始 <lb ed="X" n="0778b21"/><lb ed="R041" n="0745a03"/>为大乘正理也。</p><p xml:id="pX26p0778b2107" cb:place="inline">〇小钞云。观云。初一。色不即空。以 <lb ed="X" n="0778b22"/><lb ed="R041" n="0745a04"/>即空故。何以故。色不即断空。故不是空也。以色擧 <lb ed="X" n="0778b23"/><lb ed="R041" n="0745a05"/>体是真空也。故云以即空故。良由即是真空。故非 <lb ed="X" n="0778b24"/><lb ed="R041" n="0745a06"/>断空也。是故言由是空。故不是空也。第二明空即 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0778c" n="0778c"/> <lb ed="X" n="0778c01"/><lb ed="R041" n="0745a07"/>色观。但翻云。断空不即色。以真空必不异色故。上 <lb ed="X" n="0778c02"/><lb ed="R041" n="0745a08"/>以空望于色。而成相作。色望于空。作義亦然。故曰 <lb ed="X" n="0778c03"/><lb ed="R041" n="0745a09"/>真空亦尔也。淸凉钞云。一。相作義故。離初谤摄。谓 <lb ed="X" n="0778c04"/><lb ed="R041" n="0745a10"/>若无智。则无有空。若无真空。智不成立故。若诸性 <lb ed="X" n="0778c05"/><lb ed="R041" n="0745a11"/>不空。即无道无果。故中论云。以有空義故。一切法 <lb ed="X" n="0778c06"/><lb ed="R041" n="0745a12"/>得成。故论经云有。能離谤摄。既空能成有。岂待灭 <lb ed="X" n="0778c07"/><lb ed="R041" n="0745a13"/>智。方说空耶。此依论经有字。第一離谤摄。遣上文 <lb ed="X" n="0778c08"/><lb ed="R041" n="0745a14"/>疑空灭色疑也。若據玄镜。即云前二相即。亦相成 <lb ed="X" n="0778c09"/><lb ed="R041" n="0745a15"/>義。第三色空无碍。正明无碍。今第四观。即相害義。 <lb ed="X" n="0778c10"/><lb ed="R041" n="0745a16"/>相害。相泯故。虽有此三。意俱显于真观耳。淸凉云。 <lb ed="X" n="0778c11"/><lb ed="R041" n="0745a17"/>真空必尽幻有。是相害義。即真理夺事门。真空必 <lb ed="X" n="0778c12"/><lb ed="R041" n="0745a18"/>成幻有。是相作義。及无碍義。即依理成事门。幻有 <lb ed="X" n="0778c13"/><lb ed="R041" n="0745b01"/>必覆真空。是相违義。亦事能隐理门。幻有必不碍 <lb ed="X" n="0778c14"/><lb ed="R041" n="0745b02"/>真空。是不相碍義。及相作義。亦事能显理门。此则 <lb ed="X" n="0778c15"/><lb ed="R041" n="0745b03"/>三门五对。全彰无碍。所谓圆通无寄。为一味法也。</p> <lb ed="X" n="0778c16"/><lb ed="R041" n="0745b04"/><p xml:id="pX26p0778c1601">△今按观文。第二事理无碍观中。通标十门。即别 <lb ed="X" n="0778c17"/><lb ed="R041" n="0745b05"/>束十门。以成八字。八義之中。束为五对。五对之中。 <lb ed="X" n="0778c18"/><lb ed="R041" n="0745b06"/>又束为三義。十门开合。为入理事法界之诠门。今 <lb ed="X" n="0778c19"/><lb ed="R041" n="0745b07"/>略疏释成空色。标列相害。不相阂。相作。三门。即取 <lb ed="X" n="0778c20"/><lb ed="R041" n="0745b08"/>五对中所收之三。盖<anchor xml:id="nkr_note_add_0778c2001" n="0778c2001"/><anchor xml:id="beg0778c2001" n="0778c2001"/>已<anchor xml:id="end0778c2001"/>束而又束矣。初。相害门。显 <lb ed="X" n="0778c21"/><lb ed="R041" n="0745b09"/>空中无色。色中无空。于三空门。遣空灭色疑。为離 <lb ed="X" n="0778c22"/><lb ed="R041" n="0745b10"/>异灭摄。于本观。即摄第四泯绝无寄。相害相泯義。 <lb ed="X" n="0778c23"/><lb ed="R041" n="0745b11"/>于理事无碍观。即摄五六九十四门。亦互存互亡 <lb ed="X" n="0778c24"/><lb ed="R041" n="0745b12"/>義也。二。不相阂门。显色不异空。空不异色。于三空 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0779a" n="0779a"/> <lb ed="X" n="0779a01"/><lb ed="R041" n="0745b13"/>门。遣空异色疑。为離异摄。于本观。则正明色空无 <lb ed="X" n="0779a02"/><lb ed="R041" n="0745b14"/>碍。双拣双显義。于理事无碍观。则正明二门无碍。 <lb ed="X" n="0779a03"/><lb ed="R041" n="0745b15"/>而初二门中。镕融理事。正通显无碍之体相也。三。 <lb ed="X" n="0779a04"/><lb ed="R041" n="0745b16"/>相作门。显色即是空。空即是色。于三空门。遣空灭 <lb ed="X" n="0779a05"/><lb ed="R041" n="0745b17"/>色疑。为離谤摄。于本观。剋指会色归空。明空即色。 <lb ed="X" n="0779a06"/><lb ed="R041" n="0745b18"/>于理事无碍观。则真空初二门。皆是相成相作。即 <lb ed="X" n="0779a07"/><lb ed="R041" n="0746a01"/>具含理事三四二门也。然而法界钩锁。<anchor xml:id="nkr_note_add_0779a0701" n="0779a0701"/><anchor xml:id="beg0779a0701" n="0779a0701"/>已<anchor xml:id="end0779a0701"/>通摄理 <lb ed="X" n="0779a08"/><lb ed="R041" n="0746a02"/>事十门。疏義铺舒。终不出真空一观。其故何哉。良 <lb ed="X" n="0779a09"/><lb ed="R041" n="0746a03"/>以炬火褈关。门无廣狭。崇台秘钥。枢有浅深。约此 <lb ed="X" n="0779a10"/><lb ed="R041" n="0746a04"/>三義为门。以生观智。空色同如。行起解绝。真空绝 <lb ed="X" n="0779a11"/><lb ed="R041" n="0746a05"/>相。理极于斯。若夫理事十门。真空三義。後先映望。 <lb ed="X" n="0779a12"/><lb ed="R041" n="0746a06"/>理具文含。贤首于此文。但指空色。不标理事。于次 <lb ed="X" n="0779a13"/><lb ed="R041" n="0746a07"/>文。但略标存泯四義。不配列理事十门。所谓不以 <lb ed="X" n="0779a14"/><lb ed="R041" n="0746a08"/>第三色空无碍。滥于第三事理无碍观者。良以章 <lb ed="X" n="0779a15"/><lb ed="R041" n="0746a09"/>门观网。不容错互故也。夜摩偈赞疏云。若约相成。 <lb ed="X" n="0779a16"/><lb ed="R041" n="0746a10"/>二门峙立。若约相夺。二相寂然。双照此二。非即非 <lb ed="X" n="0779a17"/><lb ed="R041" n="0746a11"/>離。若说一者。離之令异。若云异者。合之令同。善须 <lb ed="X" n="0779a18"/><lb ed="R041" n="0746a12"/>得意。勿滞于言。淸凉明五对。收归不即不離。前四。 <lb ed="X" n="0779a19"/><lb ed="R041" n="0746a13"/>明事理不離。後一。明事理不即。此中三義。终始镕 <lb ed="X" n="0779a20"/><lb ed="R041" n="0746a14"/>融。理正如此。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779a21"/><lb ed="R041" n="0746a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779a2101">〇是故真空。通有四義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779a22"/><lb ed="R041" n="0746a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779a2201">会要本云。二。空色各开四義。真空望色。通有四義。 <lb ed="X" n="0779a23"/><lb ed="R041" n="0746a17"/>以空望色四義中。则空为自。色为他。</p><p xml:id="pX26p0779a2315" cb:place="inline">△记云。是故。 <lb ed="X" n="0779a24"/><lb ed="R041" n="0746a18"/>蹑上之辞。由上三義无碍。故令真空妙色。各具四 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0779b" n="0779b"/> <lb ed="X" n="0779b01"/><lb ed="R041" n="0746b01"/>義。而成空色圆通。当知此经所诠。即色之空。即空 <lb ed="X" n="0779b02"/><lb ed="R041" n="0746b02"/>之色。各具四门三義。双存双泯。逆顺隐显。具德自 <lb ed="X" n="0779b03"/><lb ed="R041" n="0746b03"/>在。无滥始教空宗。所诠真谛之空也。</p><p xml:id="pX26p0779b0315" cb:place="inline">△会玄记。约 <lb ed="X" n="0779b04"/><lb ed="R041" n="0746b04"/>理望事。即真空四義。理望于事。以理为<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b0401" n="0779b0401"/><anchor xml:id="beg0779b0401" n="0779b0401"/>己<anchor xml:id="end0779b0401"/>。以事为 <lb ed="X" n="0779b05"/><lb ed="R041" n="0746b05"/>他。约事望理。即妙有四義。事望于理。以事为<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b0501" n="0779b0501"/><anchor xml:id="beg0779b0501" n="0779b0501"/>己<anchor xml:id="end0779b0501"/>。以 <lb ed="X" n="0779b06"/><lb ed="R041" n="0746b06"/>理为他。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779b07"/><lb ed="R041" n="0746b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779b0701">一。废<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b0701" n="0779b0701"/><anchor xml:id="beg0779b0701" n="0779b0701"/>己<anchor xml:id="end0779b0701"/>成他義。以空即是色故。即色现空隐也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779b08"/><lb ed="R041" n="0746b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779b0801">会要云。初句标。以空下。释。由空即色。故唯色非空 <lb ed="X" n="0779b09"/><lb ed="R041" n="0746b09"/>也。空体真故。但可云隐。不可云尽。如经众生现。而 <lb ed="X" n="0779b10"/><lb ed="R041" n="0746b10"/>法身不现等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779b11"/><lb ed="R041" n="0746b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779b1101">二。泯<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b1101" n="0779b1101"/><anchor xml:id="beg0779b1101" n="0779b1101"/>己<anchor xml:id="end0779b1101"/>显他義。以色是空故。即色尽空显也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779b12"/><lb ed="R041" n="0746b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779b1201">幻色本虚。故可言泯。泯犹尽也。故云色尽。由色即 <lb ed="X" n="0779b13"/><lb ed="R041" n="0746b13"/>空。故唯空非色也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779b14"/><lb ed="R041" n="0746b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779b1401">三。自他俱存義。以隐显无二。是真空故。谓色不异空 <lb ed="X" n="0779b15"/><lb ed="R041" n="0746b15"/>为幻色。色存也。空不异色名真空。空显也。以互不相 <lb ed="X" n="0779b16"/><lb ed="R041" n="0746b16"/>阂。二俱存也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779b17"/><lb ed="R041" n="0746b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779b1701">隐。即初门。显。即二门。今第三门。空色两存也。疏即 <lb ed="X" n="0779b18"/><lb ed="R041" n="0746b18"/>擧经以释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779b19"/><lb ed="R041" n="0747a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779b1901">四。自他俱泯義。以本体相即。全夺两亡。绝二边故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779b20"/><lb ed="R041" n="0747a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779b2001">何以俱泯耶。由二相即。互形夺故。何者。由色即空 <lb ed="X" n="0779b21"/><lb ed="R041" n="0747a03"/>而色亡。非有边也。空即色而空隐。非空边也。此四 <lb ed="X" n="0779b22"/><lb ed="R041" n="0747a04"/>句。通释经中色空即异四句。初二门。单用相即二 <lb ed="X" n="0779b23"/><lb ed="R041" n="0747a05"/>句。以明废泯。第三。用不异二句。以显俱存。第四。双 <lb ed="X" n="0779b24"/><lb ed="R041" n="0747a06"/>用相即二句。以彰两亡。</p><p xml:id="pX26p0779b2410" cb:place="inline">△玄谈云。真空四義。一。废 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0779c" n="0779c"/> <lb ed="X" n="0779c01"/><lb ed="R041" n="0747a07"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0779c0101" n="0779c0101"/><anchor xml:id="beg0779c0101" n="0779c0101"/>己<anchor xml:id="end0779c0101"/>成他義。即依理成事门。二。泯<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c0102" n="0779c0102"/><anchor xml:id="beg0779c0102" n="0779c0102"/>己<anchor xml:id="end0779c0102"/>显他義。即真理 <lb ed="X" n="0779c02"/><lb ed="R041" n="0747a08"/>夺事门。三。自他俱存義。即真理非事门。四。自他俱 <lb ed="X" n="0779c03"/><lb ed="R041" n="0747a09"/>泯義。即真理即事门。由其相即。故得互泯。又由初 <lb ed="X" n="0779c04"/><lb ed="R041" n="0747a10"/>及三。即事遍于理门。以自存故。擧体成他。故遍他 <lb ed="X" n="0779c05"/><lb ed="R041" n="0747a11"/>也。</p><p xml:id="pX26p0779c0502" cb:place="inline">△会玄云。理既废<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c0501" n="0779c0501"/><anchor xml:id="beg0779c0501" n="0779c0501"/>己<anchor xml:id="end0779c0501"/>同他。事对谁立。故亦泯也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779c06"/><lb ed="R041" n="0747a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779c0601">色望于空。亦有四義。一。显他自尽。二。自显隐他。三。俱 <lb ed="X" n="0779c07"/><lb ed="R041" n="0747a13"/>存。四。俱泯。幷準前思之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0779c08"/><lb ed="R041" n="0747a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779c0801">会要云。四義中。色为自。空为他。初二。二句。<g ref="#CB28575">互</g>显<g ref="#CB28575">互</g> <lb ed="X" n="0779c09"/><lb ed="R041" n="0747a15"/>隐。隐自者。谓色相元虚。见色唯<g ref="#CB28575">互</g>。故云隐也。如见 <lb ed="X" n="0779c10"/><lb ed="R041" n="0747a16"/>波是水。睹器浑金。隐他者。谓色相宛然。事能隐理 <lb ed="X" n="0779c11"/><lb ed="R041" n="0747a17"/>也。準前等者。但色空<g ref="#CB28575">互</g>擧为异。可例前说。亦以初 <lb ed="X" n="0779c12"/><lb ed="R041" n="0747a18"/>二及四。释经中色空二即。初二门。单用二句。以明 <lb ed="X" n="0779c13"/><lb ed="R041" n="0747b01"/>隐显。第四。齐用二句。以释双亡。第三。用不异二句。 <lb ed="X" n="0779c14"/><lb ed="R041" n="0747b02"/>以辩俱存。意易可了。故云思之。问。前空望于色中 <lb ed="X" n="0779c15"/><lb ed="R041" n="0747b03"/>第一句。何异色望于空第二句。以废<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c1501" n="0779c1501"/><anchor xml:id="beg0779c1501" n="0779c1501"/>己<anchor xml:id="end0779c1501"/>隐他。皆真 <lb ed="X" n="0779c16"/><lb ed="R041" n="0747b04"/>空故。成他显自。皆幻色故。色望于空中第一句。何 <lb ed="X" n="0779c17"/><lb ed="R041" n="0747b05"/>异空望于色中第一句。以隐自泯他。皆幻色故。显 <lb ed="X" n="0779c18"/><lb ed="R041" n="0747b06"/>他显<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c1801" n="0779c1801"/><anchor xml:id="beg0779c1801" n="0779c1801"/>己<anchor xml:id="end0779c1801"/>。皆真空故。俱空色互先。成此四義。亦何太 <lb ed="X" n="0779c19"/><lb ed="R041" n="0747b07"/>殊。俱存俱泯。尤一贯之。答曰。深有所以。谓初四義 <lb ed="X" n="0779c20"/><lb ed="R041" n="0747b08"/>中。虽成他泯他。即是色望于空中。显自隐自。仍属 <lb ed="X" n="0779c21"/><lb ed="R041" n="0747b09"/>空望色。後四義中。虽隐自显自。即是前门泯他成 <lb ed="X" n="0779c22"/><lb ed="R041" n="0747b10"/>他。仍属色望空。俱存俱泯。体義似同。亦所望异故。 <lb ed="X" n="0779c23"/><lb ed="R041" n="0747b11"/>故前後四句。各有由致。理非重幷。释经四句。意義 <lb ed="X" n="0779c24"/><lb ed="R041" n="0747b12"/>方周。</p><p xml:id="pX26p0779c2403" cb:place="inline">△玄谈云。妙有四義。一。显他自尽義。即事能 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0780a" n="0780a"/> <lb ed="X" n="0780a01"/><lb ed="R041" n="0747b13"/>显理门。二。自显隐他。即事能隐理门。三。自他俱存 <lb ed="X" n="0780a02"/><lb ed="R041" n="0747b14"/>義。即事法非理门。四。自他俱泯義。即事法即理门。 <lb ed="X" n="0780a03"/><lb ed="R041" n="0747b15"/>又由初及三。即事遍于理门。以自存故。而能显他。 <lb ed="X" n="0780a04"/><lb ed="R041" n="0747b16"/>故遍他耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0780a05"/><lb ed="R041" n="0747b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0780a0501">△是则幻色存亡无碍。真空隐显自在。合为一味。圆 <lb ed="X" n="0780a06"/><lb ed="R041" n="0747b18"/>通无寄。是其法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0780a07"/><lb ed="R041" n="0748a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0780a0701">玄镜云。故约幻有存亡无碍。真空隐显自在。故逆 <lb ed="X" n="0780a08"/><lb ed="R041" n="0748a02"/>顺自在。无障无碍。</p><p xml:id="pX26p0780a0808" cb:place="inline">△淸凉云。存亡隐显。于中二意。 <lb ed="X" n="0780a09"/><lb ed="R041" n="0748a03"/>一者结上。空中无色。亡也。不碍色故。存也。擧体即 <lb ed="X" n="0780a10"/><lb ed="R041" n="0748a04"/>空。非断空故。兼存亡也。存亡约色。隐显约空。空理 <lb ed="X" n="0780a11"/><lb ed="R041" n="0748a05"/>真常。不可言亡。而色存。则空隐。色亡。则空显。此唯 <lb ed="X" n="0780a12"/><lb ed="R041" n="0748a06"/>约会色归空以说。若兼第二不碍现色。是明空即 <lb ed="X" n="0780a13"/><lb ed="R041" n="0748a07"/>色观。论存亡隐显者。色即是空。则色亡空显。空即 <lb ed="X" n="0780a14"/><lb ed="R041" n="0748a08"/>是色。则空隐色存。然。皆即亡即存。即隐即显。故云 <lb ed="X" n="0780a15"/><lb ed="R041" n="0748a09"/>自在。即总结第三空色无碍观。其泯绝无寄。在下 <lb ed="X" n="0780a16"/><lb ed="R041" n="0748a10"/>释文。</p><p xml:id="pX26p0780a1603" cb:place="inline">△又云。相违是存。相害是泯。然。存上有不存 <lb ed="X" n="0780a17"/><lb ed="R041" n="0748a11"/>之義。泯上有不泯之義。若唯泯。无不泯。则色空俱 <lb ed="X" n="0780a18"/><lb ed="R041" n="0748a12"/>亡。无可相即。以不全泯故。虽相即而色空历然。若 <lb ed="X" n="0780a19"/><lb ed="R041" n="0748a13"/>唯存。无不存。则色空各有定性。不得相即。由有存 <lb ed="X" n="0780a20"/><lb ed="R041" n="0748a14"/>不存故。虽历然而得相即。以体虚故。</p><p xml:id="pX26p0780a2015" cb:place="inline">△记云。是则 <lb ed="X" n="0780a21"/><lb ed="R041" n="0748a15"/>者。承前之语。由色。有显他自尽等。不思议玄奥之 <lb ed="X" n="0780a22"/><lb ed="R041" n="0748a16"/>德。故能或存或亡。无有障碍。具德之空。或隐或显。 <lb ed="X" n="0780a23"/><lb ed="R041" n="0748a17"/>逆顺自在故。即幻有之真空。即真空之幻有。圆妙 <lb ed="X" n="0780a24"/><lb ed="R041" n="0748a18"/>融通。无有异相。故曰合为一味。圆通无寄。是所诠 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0780b" n="0780b"/> <lb ed="X" n="0780b01"/><lb ed="R041" n="0748b01"/>之法。故经云色不异空。空不异色等也。若依此释 <lb ed="X" n="0780b02"/><lb ed="R041" n="0748b02"/>斯经分齐。正当圆中同教。于中若唯取双存。義当 <lb ed="X" n="0780b03"/><lb ed="R041" n="0748b03"/>终教。唯取俱泯。则当顿教。若欲属当经文。如前所 <lb ed="X" n="0780b04"/><lb ed="R041" n="0748b04"/>引玄镜二義。亦当终顿。疏主合五教後三。判为一 <lb ed="X" n="0780b05"/><lb ed="R041" n="0748b05"/>实。其宗旨全具于此。</p><p xml:id="pX26p0780b0509" cb:place="inline">△会要云。色中四句。不出存 <lb ed="X" n="0780b06"/><lb ed="R041" n="0748b06"/>亡。初二句。<g ref="#CB28575">互</g>即以显存亡。第三。<g ref="#CB28575">互</g>不相异。唯存非 <lb ed="X" n="0780b07"/><lb ed="R041" n="0748b07"/>亡。第四。相即<g ref="#CB28575">互</g>夺。唯亡非存。无碍者。谓存不碍亡。 <lb ed="X" n="0780b08"/><lb ed="R041" n="0748b08"/>亡不碍存。正存即亡。正亡即存。真空四句。不出隐 <lb ed="X" n="0780b09"/><lb ed="R041" n="0748b09"/>显。谓初门。废<anchor xml:id="nkr_note_add_0780b0901" n="0780b0901"/><anchor xml:id="beg0780b0901" n="0780b0901"/>己<anchor xml:id="end0780b0901"/>显他。次门。泯他显<anchor xml:id="nkr_note_add_0780b0902" n="0780b0902"/><anchor xml:id="beg0780b0902" n="0780b0902"/>己<anchor xml:id="end0780b0902"/>。第三。<g ref="#CB28575">互</g>不相 <lb ed="X" n="0780b10"/><lb ed="R041" n="0748b10"/>异。唯显非隐。第四俱泯。唯隐非显。自在者。欲显即 <lb ed="X" n="0780b11"/><lb ed="R041" n="0748b11"/>显。欲隐即隐。法无留碍。故云自在。幻色生灭。可言 <lb ed="X" n="0780b12"/><lb ed="R041" n="0748b12"/>存亡。真空体实。俱云隐显。若色则存亡一致。若空 <lb ed="X" n="0780b13"/><lb ed="R041" n="0748b13"/>则隐显无殊。若色空相望。则二<g ref="#CB28575">互</g>相即。二<g ref="#CB28575">互</g>不异 <lb ed="X" n="0780b14"/><lb ed="R041" n="0748b14"/>皆一味也。然。色云无碍。空云自在。但<g ref="#CB28575">互</g>变文耳。存 <lb ed="X" n="0780b15"/><lb ed="R041" n="0748b15"/>亡。亦可云自在。隐显。亦可云无碍。此则圆通无寄 <lb ed="X" n="0780b16"/><lb ed="R041" n="0748b16"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0780b17"/><lb ed="R041" n="0748b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0780b1701">〇四。就观行释者。有三。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0780b18"/><lb ed="R041" n="0748b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0780b1801">会要云。前解诸義。就色空法上。以明玄妙。未会心 <lb ed="X" n="0780b19"/><lb ed="R041" n="0749a01"/>观。故今云尔。前即解也。此即行也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0780b20"/><lb ed="R041" n="0749a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0780b2001">一。观色即空。以成止行。观空即色。以成观行。空色无 <lb ed="X" n="0780b21"/><lb ed="R041" n="0749a03"/>二。一念顿现。即止观俱行。方为究竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0780b22"/><lb ed="R041" n="0749a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0780b2201">还原观云。起信云。若修止者。对治凡夫。住著世间。 <lb ed="X" n="0780b23"/><lb ed="R041" n="0749a05"/>能捨二乘怯弱之见。若修观者。对治二乘。不起大 <lb ed="X" n="0780b24"/><lb ed="R041" n="0749a06"/>悲狭劣之见。远離凡夫不修善根。止观两门。共相 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0780c" n="0780c"/> <lb ed="X" n="0780c01"/><lb ed="R041" n="0749a07"/>成助。不相捨離。若不修止观。无由得入菩提之路。 <lb ed="X" n="0780c02"/><lb ed="R041" n="0749a08"/>依此義故。要修止观。起六观者。依前五门。即观之 <lb ed="X" n="0780c03"/><lb ed="R041" n="0749a09"/>止。而起即止之观。理事无碍。法如是故。定慧双融。 <lb ed="X" n="0780c04"/><lb ed="R041" n="0749a10"/>離分齐故。</p><p xml:id="pX26p0780c0405" cb:place="inline">△记云。观色即空。色是外尘。观之即空。 <lb ed="X" n="0780c05"/><lb ed="R041" n="0749a11"/>论谓止一切境界相。即经第三句。观空即色。论谓 <lb ed="X" n="0780c06"/><lb ed="R041" n="0749a12"/>分别因缘生灭相。即经第四句也。空色无二。即二 <lb ed="X" n="0780c07"/><lb ed="R041" n="0749a13"/>不异句也。</p><p xml:id="pX26p0780c0705" cb:place="inline">△会要云。空色无二者。止观齐修也。以 <lb ed="X" n="0780c08"/><lb ed="R041" n="0749a14"/>二句相望。同时<g ref="#CB28575">互</g>即。成此俱修也。一念顿现等者。 <lb ed="X" n="0780c09"/><lb ed="R041" n="0749a15"/>谓一念齐照。空色两融。即止。而观照历然。正观。而 <lb ed="X" n="0780c10"/><lb ed="R041" n="0749a16"/>寂然无相。现非前後。故云顿也。止观等运。定慧均 <lb ed="X" n="0780c11"/><lb ed="R041" n="0749a17"/>融。自能流入萨婆若海。故云究竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0780c12"/><lb ed="R041" n="0749a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0780c1201">△二。见色即空。成大智而不住生死。见空即色。成大 <lb ed="X" n="0780c13"/><lb ed="R041" n="0749b01"/>悲而不住涅槃。以色空境不二。悲智念不殊。成无住 <lb ed="X" n="0780c14"/><lb ed="R041" n="0749b02"/>处行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0780c15"/><lb ed="R041" n="0749b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0780c1501">记云。论曰。观一切法。自性无生。離于妄见。不住生 <lb ed="X" n="0780c16"/><lb ed="R041" n="0749b04"/>死。智也。观一切法。因缘和合。业果不失。起于大悲。 <lb ed="X" n="0780c17"/><lb ed="R041" n="0749b05"/>修诸福德。摄化众生。不住涅槃。悲也。色空下。二不 <lb ed="X" n="0780c18"/><lb ed="R041" n="0749b06"/>异句。即悲之智。观彼即生之空。即智之悲。以化即 <lb ed="X" n="0780c19"/><lb ed="R041" n="0749b07"/>空之生。随顺法性。不住二边。故云成无住处行。</p><p xml:id="pX26p0780c1919" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0780c20"/><lb ed="R041" n="0749b08"/>淸凉云。即智之悲。故乐住生死。即悲之智。远離轮 <lb ed="X" n="0780c21"/><lb ed="R041" n="0749b09"/>迴。有悲无智。即堕爱见。有智无悲。即滞二乘。无智。 <lb ed="X" n="0780c22"/><lb ed="R041" n="0749b10"/>不能观空。无悲。不能起行。大智自利。导凡。大悲利 <lb ed="X" n="0780c23"/><lb ed="R041" n="0749b11"/>他。乐小。此二相导。成无住道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0780c24"/><lb ed="R041" n="0749b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0780c2401">△三。智者大师。依璎珞经。立一心三观義。一。从假入 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0781a" n="0781a"/> <lb ed="X" n="0781a01"/><lb ed="R041" n="0749b13"/>空观。谓色即是空故。二。从空入假观。谓空即是色故。 <lb ed="X" n="0781a02"/><lb ed="R041" n="0749b14"/>三。空假平等观。谓色空无异故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0781a03"/><lb ed="R041" n="0749b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0781a0301">记云。天台云。有次第三观。一心中三观。从假入空 <lb ed="X" n="0781a04"/><lb ed="R041" n="0749b16"/>观。亦名二谛观。从空入假观。亦名平等观。二空观 <lb ed="X" n="0781a05"/><lb ed="R041" n="0749b17"/>为方便。得入第一義谛观。此名出璎珞经。一心三 <lb ed="X" n="0781a06"/><lb ed="R041" n="0749b18"/>观者。出释论云。三智实在一心中得。只一观而三 <lb ed="X" n="0781a07"/><lb ed="R041" n="0750a01"/>观。观于一谛而三谛。故名一心三观。乃至此观成 <lb ed="X" n="0781a08"/><lb ed="R041" n="0750a02"/>时。证一心三智。準此。即三观之名。本出璎珞。论以 <lb ed="X" n="0781a09"/><lb ed="R041" n="0750a03"/>一心融之。名一心三观。论本于经。人承于论。故曰 <lb ed="X" n="0781a10"/><lb ed="R041" n="0750a04"/>依璎珞经。文中初观。会色归空。次观。明空即色。後。 <lb ed="X" n="0781a11"/><lb ed="R041" n="0750a05"/>即空色无碍。泯绝无寄。中道第一義谛观也。淸凉 <lb ed="X" n="0781a12"/><lb ed="R041" n="0750a06"/>云。空如不二为真空。不壞假名。即为假观。合上空 <lb ed="X" n="0781a13"/><lb ed="R041" n="0750a07"/>假。为中道故。又玄镜云。若约三观就心经者。色不 <lb ed="X" n="0781a14"/><lb ed="R041" n="0750a08"/>异空。明俗不异真。空不异色。明真不异俗。色空相 <lb ed="X" n="0781a15"/><lb ed="R041" n="0750a09"/>即。明是中道。即上四句。为空假中之三观也。二祖 <lb ed="X" n="0781a16"/><lb ed="R041" n="0750a10"/>配经不同。则知经意融通。无定法耳。</p><p xml:id="pX26p0781a1615" cb:place="inline">△疏抄引台 <lb ed="X" n="0781a17"/><lb ed="R041" n="0750a11"/>教云。言从假入空者。谓观因缘假有之法。皆是空 <lb ed="X" n="0781a18"/><lb ed="R041" n="0750a12"/>寂。云何知空。若云色者。唯五根五境。及无表。此十 <lb ed="X" n="0781a19"/><lb ed="R041" n="0750a13"/>一色。合成色蕴。故色蕴空。又于此中。一一推征。谓 <lb ed="X" n="0781a20"/><lb ed="R041" n="0750a14"/>一眼色。从八微生。假合成色。<g ref="#CB00701">析</g>至极微。都无实色。 <lb ed="X" n="0781a21"/><lb ed="R041" n="0750a15"/>故曰色空。此藏教也。若云因缘所生。而无自性。擧 <lb ed="X" n="0781a22"/><lb ed="R041" n="0750a16"/>体即空。不须<g ref="#CB00701">析</g>破。故净名云。色性自空。无色灭空。 <lb ed="X" n="0781a23"/><lb ed="R041" n="0750a17"/>体达此色。有染即空。故云体法明空。有通教起也。 <lb ed="X" n="0781a24"/><lb ed="R041" n="0750a18"/>言从空入假者。即三观迤逦。故成别教。谓先观真 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0781b" n="0781b"/> <lb ed="X" n="0781b01"/><lb ed="R041" n="0750b01"/>谛。本来空寂。出观入俗。涉有化生。净<persName>佛</persName>国土等。故 <lb ed="X" n="0781b02"/><lb ed="R041" n="0750b02"/>云从空入假。由入俗故。又多流散。次观中道。动寂 <lb ed="X" n="0781b03"/><lb ed="R041" n="0750b03"/>无二。远離空有动寂二边。三观不在一时。故名别 <lb ed="X" n="0781b04"/><lb ed="R041" n="0750b04"/>教。言三观一心中得。有圆教起者。即空即假即中。 <lb ed="X" n="0781b05"/><lb ed="R041" n="0750b05"/>虽三而一。虽一而三。三种皆空者。言思道断故。三 <lb ed="X" n="0781b06"/><lb ed="R041" n="0750b06"/>种皆假者。但有名字故。三种皆中者。即是实相故。 <lb ed="X" n="0781b07"/><lb ed="R041" n="0750b07"/>但以空为名。即具假中。悟空即悟假中。馀亦如是。</p> <lb ed="X" n="0781b08"/><lb ed="R041" n="0750b08"/><p xml:id="pX26p0781b0801">△小钞云。此中依台教安立三观。谓空假中三观。 <lb ed="X" n="0781b09"/><lb ed="R041" n="0750b09"/>即色空无异等三句。贤首。淸凉。配文不一。皆是真 <lb ed="X" n="0781b10"/><lb ed="R041" n="0750b10"/>空观中。观网交罗。故玄镜云。虽有三观。意明三观 <lb ed="X" n="0781b11"/><lb ed="R041" n="0750b11"/>融通。为真空耳。近师。有专依一心三观。委释全经 <lb ed="X" n="0781b12"/><lb ed="R041" n="0750b12"/>者。此亦认贤首之一沤者也。</p><p xml:id="pX26p0781b1212" cb:place="inline">〇上来初段四释科 <lb ed="X" n="0781b13"/><lb ed="R041" n="0750b13"/>竟。次下。重列别释色空等四句诸文。</p><p xml:id="pX26p0781b1315" cb:place="inline">〇净名经。喜 <lb ed="X" n="0781b14"/><lb ed="R041" n="0750b14"/>见菩萨云。色。色空为二。色即是空。非色灭空。<note place="inline">肇论 <lb ed="X" n="0781b15"/><lb ed="R041" n="0750b15"/>引云。非色败空</note>色性自空。如是受想行识。识空为 <lb ed="X" n="0781b16"/><lb ed="R041" n="0750b16"/>二。非识灭空。识性自空。于其中而通达者。是为入 <lb ed="X" n="0781b17"/><lb ed="R041" n="0750b17"/>不二法门。肇曰。色即是空。不待色灭。然後为空。是 <lb ed="X" n="0781b18"/><lb ed="R041" n="0750b18"/>以见色异于空者。则二于法相也。</p><p xml:id="pX26p0781b1814" cb:place="inline">〇肇论曰。经云。 <lb ed="X" n="0781b19"/><lb ed="R041" n="0751a01"/><note place="inline">大品习应品文</note>色不异空。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0781001" n="0781001"/>色不异色。色即是空。空 <lb ed="X" n="0781b20"/><lb ed="R041" n="0751a02"/>即是色。若<persName>如来</persName>旨。观色空时。应一心见色。一心见 <lb ed="X" n="0781b21"/><lb ed="R041" n="0751a03"/>空。<note place="inline">空色殊照。故各一心</note>若一心见色。则唯色非空。 <lb ed="X" n="0781b22"/><lb ed="R041" n="0751a04"/>若一心见空。则唯空非色。然则空色两陈。莫定其 <lb ed="X" n="0781b23"/><lb ed="R041" n="0751a05"/>本也。<note place="inline">真空幻色。本自不二。今既各说。故失不二之 <lb ed="X" n="0781b24"/><lb ed="R041" n="0751a06"/>本也</note>是以经云。非色者。<note place="inline">牒上即色明空義</note>诚以非 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0781c" n="0781c"/> <lb ed="X" n="0781c01"/><lb ed="R041" n="0751a07"/>色于色。<note place="inline">经说真空。即幻色故。</note>不非色于非色。<note place="inline">上非 <lb ed="X" n="0781c02"/><lb ed="R041" n="0751a08"/>色。是真空。下非色。是断空。不说真空。是離色。灭色故</note> <lb ed="X" n="0781c03"/><lb ed="R041" n="0751a09"/>若非色。<note place="inline">空也</note>于非色。<note place="inline">離色灭色</note>太虚则非色。<note place="inline">牒上 <lb ed="X" n="0781c04"/><lb ed="R041" n="0751a10"/>非理也。若離色。唯太虚離色耳</note>非色何所明。<note place="inline">出过 <lb ed="X" n="0781c05"/><lb ed="R041" n="0751a11"/>也。断灭之空。无知无用。非修非证。何必辨明</note>若以 <lb ed="X" n="0781c06"/><lb ed="R041" n="0751a12"/>非色<note place="inline">真也</note>于色。<note place="inline">幻也</note>即非色不异色。非色不异色。 <lb ed="X" n="0781c07"/><lb ed="R041" n="0751a13"/>色即为非色。<note place="inline">色空不二。为经正義。经文初句。简实 <lb ed="X" n="0781c08"/><lb ed="R041" n="0751a14"/>也。次句。简断空。後二句。一念双简。得智用者。则事不 <lb ed="X" n="0781c09"/><lb ed="R041" n="0751a15"/>异理。理不异事。事理互融。空有双照矣</note>。</p><p xml:id="pX26p0781c0916" cb:place="inline">〇肇公宝 <lb ed="X" n="0781c10"/><lb ed="R041" n="0751a16"/>藏论曰。夫以相为无相者。即相而无相也。故经云 <lb ed="X" n="0781c11"/><lb ed="R041" n="0751a17"/>色即是空。非色灭空。譬如水流。风击成泡。即泡是 <lb ed="X" n="0781c12"/><lb ed="R041" n="0751a18"/>水。非泡灭水。夫。以无相为相者。即无相而相也。故 <lb ed="X" n="0781c13"/><lb ed="R041" n="0751b01"/>云空即是色。色无尽也。譬如壞泡为水。水即泡也。 <lb ed="X" n="0781c14"/><lb ed="R041" n="0751b02"/>非水離泡。夫。爱有相。畏无相者。不知有相即无相 <lb ed="X" n="0781c15"/><lb ed="R041" n="0751b03"/>也。爱无相。畏有相者。不知无相即是相也。是故无 <lb ed="X" n="0781c16"/><lb ed="R041" n="0751b04"/>相。及有相。一切悉在其中矣。</p><p xml:id="pX26p0781c1612" cb:place="inline">〇宗镜云。法界观真 <lb ed="X" n="0781c17"/><lb ed="R041" n="0751b05"/>空门。一。色即是空者。以色擧体全是真空。不是即 <lb ed="X" n="0781c18"/><lb ed="R041" n="0751b06"/>于此断空也。以即真空故。谓即于心体離念之真 <lb ed="X" n="0781c19"/><lb ed="R041" n="0751b07"/>空也。以色等本是真如一心。与生灭和合。名阿梨 <lb ed="X" n="0781c20"/><lb ed="R041" n="0751b08"/>耶识等。而为能变。变起根身器界。即是此中。所明 <lb ed="X" n="0781c21"/><lb ed="R041" n="0751b09"/>色等诸法。故今推之。都无其体。故擧体归于真心 <lb ed="X" n="0781c22"/><lb ed="R041" n="0751b10"/>之空。不合归于断灭之空。以本非断空之所变故。 <lb ed="X" n="0781c23"/><lb ed="R041" n="0751b11"/>断空。则是虚豁断灭。无知无用。不能现于万法。如 <lb ed="X" n="0781c24"/><lb ed="R041" n="0751b12"/>镜外之空。非同镜内之空。色相宛然。求不可得。谓 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0782a" n="0782a"/> <lb ed="X" n="0782a01"/><lb ed="R041" n="0751b13"/>之空。又凡是色法。必不异真空。以诸色相。必无性 <lb ed="X" n="0782a02"/><lb ed="R041" n="0751b14"/>故。是故色即是空。既非灭色取空。離色求空。又不 <lb ed="X" n="0782a03"/><lb ed="R041" n="0751b15"/>即形显色相之空。又不離形显无体之空。故即真 <lb ed="X" n="0782a04"/><lb ed="R041" n="0751b16"/>空若不即色相。即无遍计所执。不離无体。即是依 <lb ed="X" n="0782a05"/><lb ed="R041" n="0751b17"/>他缘起。缘起无性之真理。即是圆成。二。明空即色 <lb ed="X" n="0782a06"/><lb ed="R041" n="0751b18"/>者。真空必不异色。故云空即是色。何以故。凡是真 <lb ed="X" n="0782a07"/><lb ed="R041" n="0752a01"/>空。必不异色。以是法无我理。非断灭故。是故空即 <lb ed="X" n="0782a08"/><lb ed="R041" n="0752a02"/>是色。若離事求空理。即成断灭。今即事明无我无 <lb ed="X" n="0782a09"/><lb ed="R041" n="0752a03"/>性。真空之理。離事何有理乎。以真如不守自性。随 <lb ed="X" n="0782a10"/><lb ed="R041" n="0752a04"/>缘成诸事法。则擧空全色。擧理全事。又真如正随 <lb ed="X" n="0782a11"/><lb ed="R041" n="0752a05"/>缘时。不失自性。则擧色全空。擧事全理。三。空色无 <lb ed="X" n="0782a12"/><lb ed="R041" n="0752a06"/>碍者。谓色擧体。全是尽色之空。故。色尽而空现。空 <lb ed="X" n="0782a13"/><lb ed="R041" n="0752a07"/>擧体不异。全尽空之色。即空即色而空不隐。是故 <lb ed="X" n="0782a14"/><lb ed="R041" n="0752a08"/>看色。无不见空。观空。无非见色。无障无碍。为一味 <lb ed="X" n="0782a15"/><lb ed="R041" n="0752a09"/>法。如擧众波全是一水。擧一水全是众波。波水不 <lb ed="X" n="0782a16"/><lb ed="R041" n="0752a10"/>碍同时。而水体挺然全露。如即空即色。而空不隐。</p> <lb ed="X" n="0782a17"/><lb ed="R041" n="0752a11"/><p xml:id="pX26p0782a1701">△又云。观色一法。小乘。见是实色。不说性空。初教 <lb ed="X" n="0782a18"/><lb ed="R041" n="0752a12"/>见此色从缘所成。必无自性。即空无所有。如波归 <lb ed="X" n="0782a19"/><lb ed="R041" n="0752a13"/>水。终教。见色空无碍。以真空不守自性。随缘成色。 <lb ed="X" n="0782a20"/><lb ed="R041" n="0752a14"/>即是幻色全赖空成。即此赖空之色。虚相无体。恒 <lb ed="X" n="0782a21"/><lb ed="R041" n="0752a15"/>自性尽而空现。是故色即空而常泯。空即色而常 <lb ed="X" n="0782a22"/><lb ed="R041" n="0752a16"/>存。要由自尽之色。方是空色。成色之空。乃是真空。 <lb ed="X" n="0782a23"/><lb ed="R041" n="0752a17"/>擧体互融。无有障碍。如水入波。</p><p xml:id="pX26p0782a2313" cb:place="inline">△泐註云。色即四 <lb ed="X" n="0782a24"/><lb ed="R041" n="0752a18"/>大幻色。空乃般若真空。众生由迷真空。而受幻色。 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0782b" n="0782b"/> <lb ed="X" n="0782b01"/><lb ed="R041" n="0752b01"/>如水之成冰也。菩萨修般若观慧。照了幻色即是 <lb ed="X" n="0782b02"/><lb ed="R041" n="0752b02"/>真空。其犹融冰为水。然色之与空。其体无殊。故曰 <lb ed="X" n="0782b03"/><lb ed="R041" n="0752b03"/>色不异空。空不异色。如冰不异水。水不异冰。色即 <lb ed="X" n="0782b04"/><lb ed="R041" n="0752b04"/>是空。空即是色。如冰即是水。水即是冰。此乃一经 <lb ed="X" n="0782b05"/><lb ed="R041" n="0752b05"/>之要。般若之心也。</p><p xml:id="pX26p0782b0508" cb:place="inline">△文句云。色不异空者。明色乃 <lb ed="X" n="0782b06"/><lb ed="R041" n="0752b06"/>幻化所为。必不碍空。若碍于空。即是实色。非幻化 <lb ed="X" n="0782b07"/><lb ed="R041" n="0752b07"/>矣。</p><p xml:id="pX26p0782b0702" cb:place="inline">空不异色者。则空乃一真显露。必不妨色。若碍 <lb ed="X" n="0782b08"/><lb ed="R041" n="0752b08"/>于空。即是断空。非真空矣。此言色空不相碍也。</p><p xml:id="pX26p0782b0819" cb:place="inline">色 <lb ed="X" n="0782b09"/><lb ed="R041" n="0752b09"/>即是空者。明非色灭空也。空即是色者。明不可以 <lb ed="X" n="0782b10"/><lb ed="R041" n="0752b10"/>空取于空也。此言色空无二也。真空。如大圆镜。应 <lb ed="X" n="0782b11"/><lb ed="R041" n="0752b11"/>物现形。而镜中初无其物。故曰真空未尝不有。即 <lb ed="X" n="0782b12"/><lb ed="R041" n="0752b12"/>有以辨于空。幻色。如泡影电雲。当其出现。何尝无 <lb ed="X" n="0782b13"/><lb ed="R041" n="0752b13"/>像。一刹那顷。变灭归空。故曰幻有未始不空。即空 <lb ed="X" n="0782b14"/><lb ed="R041" n="0752b14"/>以明于有。受想行识等。具云受不异空。空不异受。 <lb ed="X" n="0782b15"/><lb ed="R041" n="0752b15"/>受即是空。空即是受等。此文。是结例诸法也。</p><p xml:id="pX26p0782b1518" cb:place="inline">〇小 <lb ed="X" n="0782b16"/><lb ed="R041" n="0752b16"/>钞云。约观门言之。色即是空。空即是色。是初二会 <lb ed="X" n="0782b17"/><lb ed="R041" n="0752b17"/>色归空。明空即色二门。</p><p xml:id="pX26p0782b1710" cb:place="inline">色不异空。空不异色。乃第 <lb ed="X" n="0782b18"/><lb ed="R041" n="0752b18"/>三空色无碍门。则观门有次第也。</p><p xml:id="pX26p0782b1814" cb:place="inline">约观理言之。凡 <lb ed="X" n="0782b19"/><lb ed="R041" n="0753a01"/>是色法。必不异空。是故色即是空。凡是真空。必不 <lb ed="X" n="0782b20"/><lb ed="R041" n="0753a02"/>异色。是故空即是色。则观理无历别也。若约消文 <lb ed="X" n="0782b21"/><lb ed="R041" n="0753a03"/>言之。应云。云何色即是空。以色不异空故。云何空 <lb ed="X" n="0782b22"/><lb ed="R041" n="0753a04"/>即是色。以空不异色故。今经文四句。不依次者。意 <lb ed="X" n="0782b23"/><lb ed="R041" n="0753a05"/>明真空圆观。同时顿起之義耳。永明宗镜。合淸凉 <lb ed="X" n="0782b24"/><lb ed="R041" n="0753a06"/>圭山之说。委释观文。最为详密。今师则曰。既云不 <pb ed="X" xml:id="X26.0532.0782c" n="0782c"/> <lb ed="X" n="0782c01"/><lb ed="R041" n="0753a07"/>异。<anchor xml:id="nkr_note_add_0782c0101" n="0782c0101"/><anchor xml:id="beg0782c0101" n="0782c0101"/>已<anchor xml:id="end0782c0101"/>是相即。重言即是。以示绝待。拘文滞義。讲习 <lb ed="X" n="0782c02"/><lb ed="R041" n="0753a08"/>相仍。一则倒置观门。标深为浅。二则测量观理。拣 <lb ed="X" n="0782c03"/><lb ed="R041" n="0753a09"/>圆成别。夫。言即是之深于不异者。此今人制科习 <lb ed="X" n="0782c04"/><lb ed="R041" n="0753a10"/>气。推解深经。斯以抟黍博金钱耳。能龙不免。矧馀 <lb ed="X" n="0782c05"/><lb ed="R041" n="0753a11"/>人乎。</p><p xml:id="pX26p0782c0503" cb:place="inline">△一切法体。不出有无。淸凉有其三義。一者。 <lb ed="X" n="0782c06"/><lb ed="R041" n="0753a12"/>谓世俗幻有之相。相本自空。勝義真空之理。理常 <lb ed="X" n="0782c07"/><lb ed="R041" n="0753a13"/>自有。此约当体以明。即今经色即是空。空即是色 <lb ed="X" n="0782c08"/><lb ed="R041" n="0753a14"/>也。二。谓有。是空有非常有。斯有未尝不空。空。是有 <lb ed="X" n="0782c09"/><lb ed="R041" n="0753a15"/>空。非断空。则空何尝不有。此明即有是空。即空是 <lb ed="X" n="0782c10"/><lb ed="R041" n="0753a16"/>有。二谛交彻成一。即今经色不异空。空不异色也。 <lb ed="X" n="0782c11"/><lb ed="R041" n="0753a17"/>三。谓空有。有空。体一名殊。名殊。故真俗互乖。迢然 <lb ed="X" n="0782c12"/><lb ed="R041" n="0753a18"/>不杂。体一。故空有相顺。冥然不二。一与不一。不即 <lb ed="X" n="0782c13"/><lb ed="R041" n="0753b01"/>不離。镕融无碍。此则色空相即。空色不异。<anchor xml:id="nkr_note_add_0782c1301" n="0782c1301"/><anchor xml:id="beg0782c1301" n="0782c1301"/>已<anchor xml:id="end0782c1301"/>具足 <lb ed="X" n="0782c14"/><lb ed="R041" n="0753b02"/>泯绝无寄。真空绝相之玄旨。以观门自有次第。義 <lb ed="X" n="0782c15"/><lb ed="R041" n="0753b03"/>不顿彰。至後门。而方显。故仁王般若经云。于谛常 <lb ed="X" n="0782c16"/><lb ed="R041" n="0753b04"/>自二。于解常自一。通达此无二。真入第一義。菩萨 <lb ed="X" n="0782c17"/><lb ed="R041" n="0753b05"/>智契其源。所以迥绝无寄。而善修安立也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0782c18"/><lb ed="R041" n="0753b06"/> <lb ed="X" n="0782c19"/><lb ed="R041" n="0753b07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波罗蜜多心经略疏小钞卷上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0762b1501" to="#end0762b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0763a0801" to="#end0763a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0763b2401" to="#end0763b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0763c1101" to="#end0763c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0764a0201" to="#end0764a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0764a2201" to="#end0764a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0764b1501" to="#end0764b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0764b2201" to="#end0764b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0764c0201" to="#end0764c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0764c0202" to="#end0764c0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0764c1201" to="#end0764c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0765a0501" to="#end0765a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0765a1101" to="#end0765a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0765a1301" to="#end0765a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">蓝</lem><rdg wit="#wit.orig">篮</rdg></app> <app from="#beg0765b0601" to="#end0765b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0765b1901" to="#end0765b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0766b0701" to="#end0766b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0766b1701" to="#end0766b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0766b2101" to="#end0766b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0766c0701" to="#end0766c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0767a1201" to="#end0767a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">敛</lem><rdg wit="#wit.orig">敛</rdg></app> <app from="#beg0767b0801" to="#end0767b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0767c0801" to="#end0767c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">玘</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB05755">玘</g></rdg></app> <app from="#beg0769b0801" to="#end0769b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0769b1801" to="#end0769b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0770a2101" to="#end0770a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0770b1501" to="#end0770b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0770c2101" to="#end0770c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0773c1701" to="#end0773c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0774a2201" to="#end0774a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0774c0801" to="#end0774c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0774c1701" to="#end0774c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0774c1801" to="#end0774c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0775a0701" to="#end0775a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0775b0901" to="#end0775b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0775b0902" to="#end0775b0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0775b1801" to="#end0775b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">昧</lem><rdg wit="#wit.orig">味</rdg></app> <app from="#beg0775c0301" to="#end0775c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0775c1601" to="#end0775c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0776c0401" to="#end0776c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0778c2001" to="#end0778c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0779a0701" to="#end0779a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0779b0401" to="#end0779b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0779b0501" to="#end0779b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0779b0701" to="#end0779b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0779b1101" to="#end0779b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0779c0101" to="#end0779c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0779c0102" to="#end0779c0102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0779c0501" to="#end0779c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0779c1501" to="#end0779c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0779c1801" to="#end0779c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0780b0901" to="#end0780b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0780b0902" to="#end0780b0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0782c0101" to="#end0782c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0782c1301" to="#end0782c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0764001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0764001">境疑镜</note> <note n="0766001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0766001">交疑文</note> <note n="0766002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0766002">般若二字疑衍</note> <note n="0767001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0767001">获疑护</note> <note n="0781001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0781001">色疑空</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0762b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0762b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0763a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0763a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0763b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0763b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0763c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0763c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0764a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0764a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0764b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0764b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0764c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0764c0202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764c0202">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0764c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0765a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0765a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765a1101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0765a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765a1301">蓝【CB】，篮【卍续】</note> <note n="0765b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0765b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0766b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0766b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766b1701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0766b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0766c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0767a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0767a1201">敛【CB】，敛【卍续】</note> <note n="0767b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0767b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0767c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0767c0801">玘【CB】，<g ref="#CB05755">玘</g>【卍续】</note> <note n="0769b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0769b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0769b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0769b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0770a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0770a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0770b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0770b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0770c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0770c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0773c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0773c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0774a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0774c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0774c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0774c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0775a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0775b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0775b0902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775b0902">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0775b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775b1801">昧【CB】，味【卍续】</note> <note n="0775c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0775c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0776c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0776c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0778c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0778c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0779a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0779b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b0401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0779b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0779b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0779b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b1101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0779c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c0101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0779c0102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c0102">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0779c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0779c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0779c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c1801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0780b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0780b0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0780b0902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0780b0902">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0782c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0782c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0782c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0782c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>